فرهنگ ایرانیفرهنگ و هنرمعرفی کتاب

ریشه های خودکامگی

معرفی کتاب جامعه شناسی خودکامگی اثر علی رضا قلی

فرهنگ نظیر هر مولفه اجتماعی دیگر امکان تاثیرپذیری و تاثیرگذاری دارد. اما آنچه بیش از همه محل مناقشه است پایداری رذایل و یا بازنمایی آن ها در قالب های جدید است. بی شک می توان از خودکامگی به عنوان یکی از مهم ترین، اگر نگوییم مهم ترین این رذایل نام برد. این مهم برغم ریشه دار بودن، تنها در چند دهه اخیر در بین روشنفکران و متفکرانی ایران مورد کندوکاو قرار گرفته است!

در پیرامون خودمداری ایرانیان اثر حسن قاضی مرادی، اقتدارگرایی ایرانی در عصر قاجار به قلم محمود سریع القلم و جامعه شناسی خودکامگی حاصل پژوهش علی رضاقلی، چند نمونه قابل ذکر در این مورد هستند. در بین سه اثر یادشده رضاقلی زمینه های خودکامگی را ریشه ای تر مورد بررسی قرار داده است. وی برای ارزیابی خودکامگی به داستان ضحاک ماردوش در شاهنامه فردوسی متوسل می شود.

رضاقلی جامعه شناسی خودکامگی را چنین آغاز می کند:”داستان ضحاک ماردوش، بدون هیچ گونه تردیدی لحظه ای از تفکر ایرانیان نسبت به ساختار نظام سیاسی اجتماعی خودشان است…[1]سپی ادامه می دهد:

کتاب جامعه شناسی خودکامگی علی رضاقلی
کتاب جامعه شناسی خودکامگی علی رضاقلی

بی شک نظام سیاسب ایران از میان انواع نظام های شناخته شده، نظام خودکامگی بوده است، یعنی نظامی که به ظاهر یک نفر بدون ضابطه و قانون، خواسته های خود را تحمیل می کند. در هر نوع از انواع حکومت، نوعی احساس، رابطه ی شهروند را با حاکمیت مشخص می کند در نظام خودکامگی ترس جانمایه ی رابطه بین پادشاه و مردم است.

در حقیقت نویسنده معتقد است ریشه های نظام خودکامگی ایرانیان را باید در تاریخ اساطیری این مردمان جستجو کرد. آنچه در قالب داستان و تاریخ درهم آمیخته است می تواند پرتویی بر زوایای پیدا و پنهان ایران امروزی و خاصه نحوه تفسیر جهان اطراف از دیدگاه مرمانش بیاندازد. گرچه شناخت شرط کافی برای حل یک معضل فراگیر اجتماعی نیست اما بدون شک شرط لازم است!

“برآمدن خودکامگان از ویژگی های عمومی تاریخ گذشته ی ایران است گذشته ای که میراث خود را به جای می گذارد و برای زمان های بعدی به صورت فشرده برای عمل آماده می کند. طومار گذشته برای عمل در زمان حال بسته می شود و گذشته، طومار گشوده زمان حال است. هیچ جامعه ای نمی تواند بدون تاثیرپذیری از گذشته ی خود ادامه حیات دهد… برای فهم جامعه و تاریخ ایران از مطالعه الگوهای رفتاری روابط اجتماعی هزاره قبل بی نیاز نیستیم.”[2]

کتاب در هشت بخش و ۲۴۴ صفحه، بوسیله ی نشر نی منتشر شده است.

چو ضحاک شد بر جهان شهریار / برو سالیان انجمن شد هزار
سراسر زمانه بدو گشت باز/ برآمد برین روزگار دراز
نهان گشت کردار فرزانگان/ پراگنده شد کام دیوانگان
هنر خوار شد جادویی ارجمند/ نهان راستی آشکارا گزند
شده بر بدی دست دیوان دراز / به نیکی نرفتی سخن جز به راز
دو پاکیزه از خانه ی جمشید / برون آوریدند لرزان چو بید
که جمشید را هر دو دختر بدند / سر بانوان را چو افسر بدند
ز پوشیده‌رویان یکی شهرناز / دگر پاکدامن به نام ارنواز
به ایوان ضحاک بردندشان / بران اژدهافشن سپردندشان
بپروردشان از ره جادویی / بیاموختشان کژی و بدخویی
ندانست جز کژی آموختن / جز از کشتن و غارت و سوختن

 

پانویس ها


1- رضاقلی، علی، جامعه شناسی خودکامگی، نشر نی، تهران 1389، چاپ هفدهم، ص 7

2- همان، ص 21

Save

Save

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

بستن

بلوک تبلیغ حذف شد

با غیرفعال کردن بلوک تبلیغات از ما حمایت کنید.