فرهنگ ایرانیفرهنگ و هنر

در جستجوی ایران دهه 20 و 30

نگاهی به نمایشگاه گرافیک ایران

نویسنده

شادی تاکی

دگر بار دیوارهای موزه ی گرافیک ایران را آیینه ­ای کرده ­ایم برای بازتاب گذشته­ هایی نچندان دور از آنچه پیشگامانمان در دهه­ های 20 و 30 خورشیدی برای ساختن فرهنگ و هنر سرزمینشان، در آن سال­ های پرتنش تاریخ معاصر ایران، آفریده ­اند. سال­  هایی که تاریخ­ نگاران در کتاب­ های مختلف از سختی اِشغال ایران توسط متفقین می ­گویند و آسیب­ های جنگ جهانی دوم بر اقشار مختلف مردم، از چگونگی سقوط پهلوی اول و رویدادهای شهریور 1320 و همچنین قراردادهای شرکتِ نفت ایران و انگلیس در این دهه تا رویداد مهم ملی شدن صنعت نفت؛

تاریخ نگاران شرح می دهند که دهه 30 در چه شرایطِ سیاسی و اجتماعی برای مردم ایران آغاز شد، دولت مصدق چه کرد و کودتای 28 مرداد سال  1332چه پیامدهایی را در پی داشت و چرا … اما موزه ی گرافیک ایران در نمایش این دوران، برای تماشاگرانش آیینه را به دیگر سو می­ چرخاند و بازتابی تازه و چشم نواز در برابرشان نمایان می­ کند.

پوسترها، نشانه ­ها، آگهی­ های تبلیغاتیِ مجله­ ها و روزنامه­ های مختلف، جلد کتاب­ های داستان، شعر و ترجمه­ هایی از زبان­ های گونه ­گون، همه و همه به وضوح و یا در لفافه بازتابی از رویدادهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادیِ دهه ­های 20 و 30 خورشیدی را نمایش می­ دهند و گاه تماشاگران خود را رها از تاریخِ تکرار شونده در کتاب­ ها، به زندگی توده ی مردم می­ کشانند و آیینه ­ای از افکار، سلایق، پیشرفت و فرهنگِ پداران و مادرانِ ایران امروز را در برابرشان قرار می ­دهند.

پوسترهای طراحی شده برای بهداری، نگرانی­ ها، کمبودها و نیاز به آگاهی اجتماعی را روایت می­ کنند؛ پوستر فیلم­ های ساخته شده در آن دوران با ترکیب­بندی­ های پر عنصر و نمایش شخصیّت­ های محبوب، نگاه تماشاگران را به خود جلب می ­کنند و از سلیقه، علاقه ی عمومی مردم و همچنین دانش و زاویه ی نگاه فیلم­سازان و طراحانشان سخن می­گویند.

در این میان شاید نشانه­ ها حرف­های بیشتری برای بازگویی تاریخ دارند! نشانه­ های انتشارات، بانک ­ها، دانشگاه ها، کارخانه­ ها و حتی دفترهای تبلیغاتی و گروه­های هنری، نمایشی هستند از گام­ های نخستین مردمان این سرزمین برای ورود به عرصه­های جدیدی از فرهنگ، دانش، اقتصاد و هنر، حتی نشانه یی « شیرِ نگهبانِ مشعل »[شرکت ملی نفت ایران] بازتابی­ست صریح از رویدادهای سرنوشت­­ساز آن سال­ ها در عرصه ی سیاست.

و اما آگهی­ های تبلیغاتی جذابیّت ویژه­ ای دارند، محصولاتی را معرفی می ­کنند که گاه در گوشه و کنار شهر در مغازه ­های قدیمی و یا در خانه ی مادربزرگ­ ها بارها دیده می­ شوند، برخی از آن­ ها نام­ه ای شرکتشان جای نام خود محصول را گرفته ­اند و هنوز بر سر زبان­ ها می­ چرخند و برخی دیگر با قدمتی دیرین از همان دوران، تاکنون فعالیّت خود را همچنان ادامه داده ­اند.

این آگهی­ ها اغلب در چاپ­­ های تک رنگ، دو رنگ و گاه برای برخی از مجله­ های پر مخاطب در قالب چهار رنگ، طراحی و اجرا شده­ اند. همچنین آیینه موزه از بازتاب تصویر جلد کتاب­ ها در دهه­ های 20 و 30 خورشیدی نیز غفلت نمی­ ورزد، زیرا که تعدد انتشار کتاب در هر دوره­ ای یکی از نشانه­ های پیشرفت دانش و فرهنگ آن دوره است و در این سال­ ها نیز کتاب­ هایی بوسیله ی  ناشران مختلف به چاپ رسیده که البته اغلبِ آن­ ها متعلق به دهه ی  30 هستند و جلد هر کدام به فراخور اهمیت دادن ناشران، شرایط اقتصادی و ذوق و سلیقه ی طراحانشان به گونه­ ای متفاوت جلوه می­ کنند، گاه بسیار ساده­ اند و گاهی سوژه ی درون را به تصویر می­ کشند و یا ترجمه­ ای تصویری از عنوانِ نوشته شده ی روی کتاب را به تماشاگر القا می­ کنند. 

تماشاگران ما از آیینه ی دیوارها و ویترین­ های موزه پا به گذشته می­ گذارند و رویارو با وسایل و امکانات آن دوران، با افکار اولیه و مراحل اجرای ایده­ های طراحان گرافیک برای چاپ، همگام می­ شوند. همچنین شرح رویدادهای دیگری از شرایط تولیدِ نخستین فعالیّت­ های ساخت تصاویرِ متحرک و معرفی مکان تاریخی موزه، یعنی عمارت ارباب هرمز از دیگر چاشنی­ هایی­ است که تماشاگران را بهره­مند می­ سازد. بدین سان آیینه ی ایران نمای موزه ی گرافیک، در تاریخ پنجشنبه 28 بهمن ماه آفرینش تکه ای از تاریخ را در نمایشگاهی با عنوان «گرافیک ایران»[1] در برابر جستجوگران گذشته ی این مرز و بوم با حضور اهل فرهنگ و هنر به نمایش گذاشت.

این نمایشگاه تا مردادماه سال 96 در محل «موزه ی گرافیک ایران» واقع در محوطه ی پارک پلیس به نشانی بزرگراه شهیدبابایی، خیابان استخر، بلواراستقلال، خیابان توحید شمالی، چشم به راه حضور علاقمندان به سیر گذشته ی ایران زمین خواهد بود.

 

پانویس


[1]– در آيين گشایش این نمایشگاه مجید بلوچ و بهرام کلهرنیا از اعضاي انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران و همچنین محسن میرزایی، روزنامه نگار و تاریخ نگار و از پیشکسوتان صنعت تیلیغات در ایران به سخنرانی پرداختند.

Save

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

بستن

بلوک تبلیغ حذف شد

با غیرفعال کردن بلوک تبلیغات از ما حمایت کنید.