جامعهمسایل اجتماعی

آیدین، زیر ذره بین؛درباره ی حریم خصوصی با اشاره به انتشار نامه های منتسب به آیدین آغداشلو

 «عزیزم؛ من شکایتی ندارم. فقط اگر می‌دانستم اینقدر خار چشم حضرات هستم زودتر از این‌ها می‌رفتم.»

واکنش آیدین آغداشلو به انتشار ایمیل خصوصی‌اش

www.ensafnews.com

آیدین، زیر ذره بین

درباره ی حریم خصوصی با اشاره به انتشار نامه های منتسب به آیدین آغداشلو

سپهر ساغری

صحبت از رابطه ی دو انسان، آن هم دو شخصیتی که یکدیگر را دوست می دارند، چه می تواند باشد؟ جدا از این مهم اساسا رابطه ی دو نفر چه ارتباطی با دیگران دارد؟ هر دو پرسش شاید کمی ساده به نظر برسند اما در مواردی چون انتشار نامه های منتسب به آیدین آغداشلو می تواند با آبروی یک انسان بازی کند. بویژه در جامعه ای که شدیدا باورها و کلیشه های جنسیت زده ای دارد.

 

آیدین آغداشلو؛ از نقاشی تا نامه نگاری

نقاش، گرافیست، نویسنده و منتقد فیلم. متولد ۸ آبان ۱۳۱۹ در رشت؛ آیدین آغداشلو. دو مجموعه ی خاطرات انهدام و سال های آتش و برف او را در ردیف مشهورترین هنرمندان نوگرا قرار داد. آغداشلو مدتی رئیس موزه ی هنرهای معاصر تهران در آغاز گشایش آن بود. داریوش شایگان در مورد وی می گوید:

«آیدینِ سال های آغازین دهه ی سی را به یاد دارم: کودکی زیبا و شش سال کوچک‌تر از من. من پسر جوانی بودم در دوران بلوغ و او پسربچّه‌ای بسیار تأثیرپذیر و با استعداد. در تابستان و فصل تعطیلات که از اروپا به ایران بازمی‌گشتم، فرصت می‌یافتم او را ببینم و این دیدارها به واسطه مناسبات دوستانه‌ای مهیّا می‌شد که میان خانواده‌هایمان برقرار بود. فراموش نمی‌کنم که با چه اشتیاقی اطّلاعات اندک مرا درباره ی هنر جذب جانش می‌کرد… آیدین پدیده‌ای است فوق‌العاده، با استعدادی بی‌نهایت زودرس. کسی چه می‌دانست که این پسربچّه خوش سیما که با چنان اعتمادی به حرف های من گوش می‌سپرد، مقدّر است بعدها به یکی از تأثیرگذارترین شخصیت‌های هنری ایران بدل شود.»[۱]

آیدین آغداشلو در ۲۲ دی ماه ۱۳۹۴ در سفارت فرانسه در تهران نشان هنر و ادب شوالیه فرانسه را دریافت کرد. اما نه دانش و تاثیرگذاری وی بر هنر معاصر ایران و نه ستایش صاحب نظران دلیل کافی برای مخاطبین ذوق زده ی شبکه های اجتماعی نبود که دست کم از اصالت نامه های عاشقانه منتسب به آغداشلو مطمئن شوند. جامعه ایرانی برغم تحصیلات و تاکید زیاد بر مدرک دانشگاهی، ظاهرا ظرفیت برخود با مسایل شخصی افراد را ندارد. نامه ها دست به دست می شد و شعف ناشی از دانستن روابط عاطفی دو انسان دستمایه ذوق زدگی شده بود. وقتی غلیان این شادمانی فرونشست نوبت به طغیان عواطف رسید. در اندک زمانی موجی از تحقیر و سرزنش به سوی آغداشلو روانه شد. جماعت تشنه به سرک کشیدن در زندگی دیگران ظاهرا از نامه های خصوصی عاشقانه، کشف علمی یا ادبیاتی دانشگاهی را انتظار می کشید. حریم خصوصی قربانی کنجکاوی بی حد و حصر جامعه شده بود.

 

حریم خصوصی چیست؟

هیچ انسانی بری از لغزش و اشتباه نیست قانون گزار نیز با علم به این موضوع و تا زمانی که ضرورت اجتماعی ایجاب نکند معتقد است که باید از افشای امور خصوصی افراد خودداری شود. در اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بینن المللی حقوق مدنی و سیاسی، حمایت از حق حریم خصوصی و لطمه نزدن به آبرو و حیثیت افراد در یک ماده واحد و ملازم با یکدیگر ذکر شده اند. چرا که در بسیاری از موارد، افشای امور خصوصی افراد، آبرو و حیثیت آن ها را به مخاطره می اندازد.[۲]

حریم خصوصی مفهومی سیال است که متناسب با سطح فرهنگی ملل مختلف و متاثر از تحولات سیاسی اجتماعی دستخوش تغییرات متعدد شده است. از این رو ارایه یک تعریف واحد از آن مانند بسیار دیگر از لاحات علوم انسانی عملا غیرممکن و بیشتر قائم بر دریافت فرهنگی یک جامعه دارد. با این حال وجوه کم و بیش مشترک و مورد پذیرش و نه الزاما مورد عمل در جهان کنونی مواردی چون آزادی اندیشه، کنترل بر جسم خود، داشتن خلوت و تنهایی در منزل و مکان خصوصی، کنترل بر اطلاعات شخصی، رهایی از نظارت های سمعی و بصری دیگران، حمایت از حیثیت و اعتبار خود و حمایت در برابر تفتیش ها، تجسس ها و رهگیری ها را شامل می شود. حق حریم خصوصی، زندگی کردن است با میل و سلیقه ی خود و با حداقل ورود دیگران.[۳]

 

نقض حریم خصوصی امری مزمن و بدیهی در ایران

 چند سال پیش زهرا امیرابراهیمی، چندی پیش آزاده نامداری و حال نوبت به آیدین آغداشلو رسیده است. در مورد اولی، عمل منافی عفت قلمداد شد و فروش فیلم های خصوصی از رابطه دو انسان با توسل به منافی عفت بودن! توجیه می شد. در مورد دومی بحث دورویی و ریاکاری به میان آمد و کمتر کسی از خود پرسید آیا بر فرض صحت همه این فیلم های منتشر شده، ما محقیم که خود حکم صادر کنیم؟ آن هم به وجهی که خود می دانیم به قصد تخریب فردی و نه تنویر افکار عمومی و یا حتی اصلاح! فرد صورت می گیرد. مورد سوم عرصه را شدیدا بر کارمندان فضای مجازی تنگ کرد. آیدین آغداشلو نه قربانی رابطه شده بود و نه بابت دورویی مستحق مجازات. او تحقیر می شد و چه چیز بیش از این سوال برانگیز که چه جای تحقیر اوست؟ شاید اگر همان ابتدا که بحث بازی با آبروی دیگر با انتشار فیلم و عکس مطرح شده بود، بجای شماتت قربانی با عامل انتشار برخورد می شد کار چنین بالا نمی گرفت که هر از چند گاهی هرکس با توسل به توجیهی عجیب حریم دیگری را نقض کند.

 

پانویس ها


[۱]– شایگان، داریوش، در جستجوی فضاهای گمشده، فرهنگ معاصر، چاپ سوم  تهران، ۱۳۹۵

[۲]–   – واعظی، مجتبی، علی پور، علی، بررسی موازین حقوقی حاکم بر حریم خصوصی و حمایت از آن در حقوق ایران، حقوق خصوصی، سال هفتم، شماره هفدهم، پاییز و زمستان ۸۹، ص ۱۳۷

[۳] – همان، صص ۱۳۴ و ۱۳۵

 

Shares 0

پاسخ دهید