فرهنگ ایرانیفرهنگ و هنر

برای آنچه از دست رفته و نرفته است

در پیرامون از خودبیگانگی در فرهنگ ایرانی با نگاهی به جشن تیرگان

نخست وزیرِ کانادا یک ویدیو منتشر می کند و به ایرانیان جشن تیرگان را تبریک می گوید. هیچ ایده ای در موردِ این کلمه ندارم. غریب تر آنکه می شنوم چند شب در ونکوور برای آن مراسمی دنباله دار برگزار می شود که از آن هم هیچ اطلاعی ندارم. ویکی پدیا می گوید جشنِ تیرگان پس از نوروز، ارزنده ترین جشن بومی ایرانیان است. به فعلِ “است” خیره می شوم.

پیام جاستین ترودو برای افتتاح جشنواره تیرگان ۲۰۱۷ – كانادا

www.aparat.com

 

نویسنده

فاطمه زارعی

 

 پیشینه ی تیرگان روایات مختلفی دارد. از ابوریحان بیرونی که در آثارالباقیه از آن به عنوانِ روز بزرگداشت نویسندگان یاد کرده است؛ تا احتمالِ وقوعِ افسانه آرش کمانگیر در آن روز. مدتی طولانی است که دیگر از این دست “ندانستن ها” تعجبی نمی کنم. گویا تنها ما بی خبر مانده ایم که چگونه بوده ایم. بی خبری هم به مرور عادت می شود و زمانی می رسد که دیگر خبر داشتن شگفتی می آورد و آه از فرهنگ فراموش شده ی ما. فرهنگِ غنیِ فراموش شده ی ما. این حجم از فراموش شدگی تنها مربوط به آیین ها نمی شود. در همین ثانیه ای که این نوشته خوانده می شود هزاران نفر ورای این مرزها از سعدی و مولانا می خوانند، تفسیر و ستایش می کنند و شاید بارها بخاطر وجودِ همچون سرمایه های پرباری به ما غبطه می خورند. حال آنکه تنها دانشِ بیشترِ افراد جامعه ی ما از ادبیات غنایی کشورمان نهایتا آشنا به نظر رسیدنِ شعرهایی است که در کتاب های ادبیاتِ دبیرستان خوانده اند!

 

غرق در فراموشی

درماندگی افکار و جهت گیری های ذهنیِ بعضا بی پایه و اساسی که اخیرا در جامعه دیده می شود شاید تنها بخشِ کوچکی از تبعات رها شدن در گردابِ وسیع فراموشی است. زمانی که ارزش ها شروع به تغییر کنند و الگو های نادرست شروع به رواج پیدا کردن، زمان زیادی نمی گذرد تا سبک زندگی، نظام فکری یا حتی نحوه ی تصمیم گیری های اجتماعی ما دچار دگرگونی هایی می شوند که نمی توان از میزان اثرگذاری آن ها بر نسل جدید چشم پوشید.

هم زیستی تشنج های اقتصادی و سیاسیِ موجود، مسلما به کمتر فردی مجالی برای فکر کردن به این دست مسائل می دهد. هر چند نمی توان انکار کرد نتایج بی توجهی به فرهنگ و هنرِ فاخر تا چه اندازه دیر بروز می کنند، تا آن جایی که پرداختن به مهملاتِ ( به اسم هنریِ ) مرسوم تبدیل به امری معمول و در بسیاری از موارد محبوب می شوند.

 

تلاش برای احیای فرهنگ

از خودبیگانگی فرهنگی
جشن تیرگان در کانادا

آنچه  از انسانِ حال حاضر انتظار می رود شاید چیزی فراتر از حفظ و نگهداری گذشته باشد، چیزی اثر گذار و التیام بخش. در این حیاتِ نباتیِ فرهنگ و هنر با چنگ زدن به محدودیت ها و پای بندی قوانینِ بی قانون، برای احیای دوباره ی فرهنگ بیشتر از خلاقیت نیاز به منطق و استدلال احساس می شود، هرچند در نگاه اول این طور به نظر نمی رسد اما هیچ چیز آسان تر و در عین حال سخت تر از دادنِ شکلی جدید به “فاخر” ها برای جذب مردم به سمت آن ها وجود ندارد.

هنرِ تلفیق احتمالا از معدود راهکار های در دست است. با وجود اینکه در آن نیاز به ریسک پذیری و تخصص وجود دارد اما همانطور که نمونه های موسیقیایی آن تا به امروز با اقبالِ جمعی رو به رو شده اند، شاید بتوان بستری برای تلفیق فرهنگِ سابق و فعلیمان ایجاد کرد.

آن چه می دانیم این است که کنار گذاشتنِ تامِ یه خطِ مشیِ فکری ( مانند آنچه بعد از ورود اسلام به ایران اتفاق افتاد ) نه تنها کارآمد نیست، بلکه می تواند در مواردی باعثِ تخریب یا ایجادِ تنش های اجتماعی در سال های آینده شود که نتیجه ای جز ایجاد جبهه گیری های حزبی و قومی و یا بار روانی بیشتر از طرفِ موافقان هر یک از جریان ها نخواهد داشت.

از سوی دیگر ایران از گذشته بستری برای کنار هم قرار گرفتنِ گونه هایی متفاوت از فرهنگ های قومیتی بوده است، که در اصل نشان دهنده ی پتانسیل بالای کشور برای کنار هم قرار گرفتن، پذیرش و احترام متقابل نگرش ها است. حال آن چه تاریخ نشان می دهد تاثیر بیش از حد سیاست در جهت گیری های عمومی جامعه است.

تخریب بنای ساخته شده ی هنر و فرهنگِ گذشته و حذف آثار و نشانه های آن یا تلاش برای ایجاد دوباره ی نگرشی جدید جوابگوی نیاز های روانی جامعه و احساس تعلقِ روحی آن ها به نظامی فکری نخواهد بود. تحمیل گرایش ها و برداشت های جدید از تاریخ با توجه به مصالح سیاسی جامعه از ابتدایی ترین دوره های آموزشی و حذف هر نوع اثر از تعلقات گذشته تنها ویرانه هایی از انسان حاضر به وجود آورده است که نمی داند و نمی تواند دریابد به کجای نظام فکری جهانی تعلق دارد و این اثر نه تنها او را در ذهن خود متعلق به هیچ کجا نمی کند، بلکه از پیشرفت و آزادی های ذهنی باز نگه می دارد. هرچه هست شاید درمانی مانند تلفیقات فرهنگی یا باز نگری در آنچه از گذشته تا کنون انجام شده است کمکی به وضعیتِ وخیم انسان معاصرِ جامعه ی ایران بکند.

Save

Save

برچسب ها
جشنواره" هنر برای همه"

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن