جامعهمسایل اجتماعی

انعکاس

پیرامون ضرورت آموزش جنسی در جامعه ی ایران (بخش دوم)

“در رابطه با مشکلات مربوط به دستگاه تناسلی، یکی از معلمان ریاضی می گوید: همه ی دانش آموزان مشکلات خودشان را نمی گویند، آن هایی هم که می گویند، ما نمی توانیم پاسخگوی همه باشیم، چون در همه ی زمینه ها اطلاعات نداریم. در رابطه با اطلاعات در زمینه بهداشت یکی از معلمان زیست شناسی می گوید: در کتا ب های زیست شناسی اطلاعات کمی در مورد بلوغ، بهداشت قاعدگی و بیماری ها به دانش آموزان داده می شود. گاهی دختران سوال هایی در مورد مسائل جنسی می پرسند که جواب دادن به آن ها برای ما مسئولیت دارد (پرسشگر: برای مثال چه مسئولیتی؟) گاهی اولیا شاکی می شوند، چون دوست ندارند، مدارس این اطلاعات را در اختیار دخترانشان قرار دهد.”

میرزائی، خدیجه، الفتی، فروزان، تبیین نیازهای آموزشی دختران نوجوان در مورد بهداشت باروری از دیدگاه معلمان (یک مطالعه ی کیفی)، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین، خرداد و تیر 1393، سال هجدهم، شماره 2، صص 71 تا 73

 

 

نویسنده

یلدا دنیایی مبرز

در یادداشت پیشین به نقد و بررسی اجمالی حادثه ی هولناک و تراژیک آتنا اصلانی پرداختیم. حادثه ای که سبب شد، بحث پرمناقشه ی ضرورت آموزش و تربیت جنسی، بین موافقان و مخالفان جان و جولان تازه ای بگیرد. موافقان، نوک پیکان نقد و سنجش خود را به سوی نهادها و ساختارهای آموزش رسمی  نشانه گرفتند و آموزش جنسی را از مقوله هایی برشمردند که همواره به حاشیه رانده شده و به محاق رفته است.

آنان همچنین بر این نکته ی مهم پای فشردند که در خلا آموزشی موجود، این تربیت نایافتگی است که یکه تازی می کند و فاجعه می آفریند. از این رو کودک آزاری جنسی و حادثه ی دهشتناک آتنای خردسال، تنها بخشی از انعکاس و پژواک محتوم نادیده انگاری سیطره یافته بر نهادهای آموزشی است و نه تمام آن!

از این مجمل، به رغم آن که راقم این سطور در نوشتار پیش رو می کوشد به صدای موافقان، پژواک و طنین همدلانه ای ببخشد اما در این بین، پرسش بنیادین و گریزناپذیری مطرح است! آیا عدم پذیرش ضرورت و لزوم آموزش و تربیت جنسی، تنها بر سر نهادها و ساختارهای آموزش رسمی سایه افکنده یا برساخت های دیگری نیز زمامدار این ناممکنی هستند؟! در این نوشتار برآنیم، با مروری بر پاره ای از مطالعات انجام شده در حوزه ی بهداشت باروری و سلامت جنسی در جامعه ی ایران، به توصیف و تنویر ابعاد مساله از یک سو و تدقیق و تبیین چرایی لزوم آموزش و تربیت جنسی از سوی دیگر بپردازیم.

 

سلامت باروری و جنسی در زمره ی حقوق بشر

حقوق باروری و جنسی از جمله مفاهیمی هستند که مخاطب را به ضرورت اندیشیدن در دو مفهوم “سلامت باروری”[1] و “سلامت جنسی “[2] فرا می خواند. این که سلامت باروری و جنسی، دقیقا چه تعریفی دارد، نقطه ی ورود به بحث است. سلامت باروری و سلامت جنسی به رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی در تمام ابعاد حوزه ی باروری و جنسی اشاره دارد و صرفا به عدم وجود بیماری محدود نمی شود.

این دو مفهوم با یکدیگر همپوشانی زیادی دارند. از این رو سلامت باروری به معنای توانایی برخورداری از یک زندگی جنسی مسئولانه، رضایت بخش و ایمن می باشد.”حقوق باروری” و “حقوق جنسی”، شامل به رسمیت شناختن  حقوق اساسی همه ی ” زوجین ” و تمام ” افراد”، پیرامون تصمیم گیری در مورد تعداد، فاصله و زمان فرزندآوری، داشتن اطلاعات و دسترسی به وسایل پیشگیری از بارداری و همچنین حق تصمیم گیری آزادانه و مسئولانه در همه ی ابعاد زندگی جنسی، فارغ از هرگونه تبعیض، اجبار و خشونت تعریف می شود.

به سخن دیگر، حقوق باروری و جنسی دربرگیرنده و بازتابنده ی 4 بخش کلی است: 1.حق انتخاب در ازدواج و تشکیل خانواده 2. حق تصمیم گیری افراد در مورد تعداد و فواصل زمانی فرزند آوری 3.حق تصمیم گیری مسئولانه، فارغ از تبعیض، اجبار و خشونت در مسائل جنسی و 4. حق آگاهی از اطلاعات و دریافت آموزش های مرتبط به سلامت باروری و جنسی. مقوله ی سلامت باروری و جنسی  تا بدان جا حائز اهمیت است که کنفرانس بین المللی جمعیت و توسعه[3] که در سال 1994 میلادی در شهر قاهره برگزار شد، برای نخستین بار، بهداشت باروری و جنسی را در زمره ی حقوق بشر قلمداد کرد و بر حق دسترسی همگان به خصوص نسل جوان به اطلاعات صحیح و دسترسی به خدمات بهداشتی، درمانی و مشاوره ای پای فشرد و بر این نکته ی مهم تاکید نمود که با توجه به آن که نوجوانان سرمایه های انسانی هر کشوری محسوب می شوند، از این رو توجه به بهداشت باروری و سلامت جنسی آنان، نوعی سرمایه گذاری برای آینده ی هر کشوری است.[4]

ضرورت آموزش جنسی
آموزش جنسی

 

 تربیت جنسی از انکار تا واقعیت

آموزش جنسی هم به حوزه ی شناختی (اطلاعات و دانش)، هم به حوزه ی عاطفی (احساسات، ارزش ها و نگرش ها) و هم به حوزه ی رفتاری (مهارت های ارتباطی و تصمیم گیری) مربوط می شود و شامل آشنایی با ویژگی های آناتومیک، فیزیولوژیک، روانشناختی، مدیریت آگاهانه، آزادانه و مسئولانه ی رفتارهای جنسی، آشنایی با روش های پیشگیری از بارداری، بیماری های مقاربتی (مانند ایدز، هپاتیت، سیفلیس و …)، کاهش بارداری های ناخواسته و برنامه ریزی نشده و سقط های انتخابی و غیر ایمن از یک سو و به کارگیری رویکردی محترمانه نسبت به خود و دیگران، کاهش خشونت های جنسی و حفظ و ارتقای سلامت فردی و جمعی در ابعاد مختلف، از سوی دیگر است که جملگی  تحت عنوان ” تربیت جنسی” تبلور می یابند.

به سخن دیگر، آموزش جنسی صرفا به ارایه ی دانش و اطلاعات مربوط به امور جنسی محدود نمی شود بلکه در تربیت جنسی به موازات آموزش مفاهیم و اطلاعات مرتبط به امور جنسی، به جنبه ی انسانی و اخلاقی امور جنسی نیز تاکید می گردد و تربیت جنسی در معنای فراگیر و جامع، ناظر بر سه حوزه ی اساسی بهداشت جنسی، اخلاق جنسی و آینده ی جنسی است. [5]

از این رو تربیت جنسی ناظر بر نوعی از تربیت است که در پیدایش احساس صمیمیت، احترام به خود، احترام به دیگری و… نقش اساسی و مهمی را ایفا می کند. البته این همان مفهومی است که همواره از تدقیق پیرامون آن گریخته ایم و مضمون تربیت جنسی را فقط به چگونگی برقراری رفتار و عمل جنسی فروکاسته ایم! نهادهای رسمی و غیر رسمی همواره از پذیرش وجود روابط جنسی قبل از ازدواج در بین نوجوانان و جوانان گریخته اند و اهتمام اصلی آن ها نسبت به این مهم، همواره بر پایه ی نفی و انکار استوار بوده است. اما پژوهش های مکتوب در نگاشته ها و همچنین شواهد عینی، شرح و تفسیرهای نخ نمای موجود را مخدوش می کند.

در مطالعه ای که بر روی 385 نوجوان 19-14 ساله ی در شهر تهران انجام شد، 23,3 % دختران و 40,4 % پسران در طول زندگی خود حداقل یکبار، – چه با میل شخصی و چه به اجبار- رابطه ی جنسی را تجربه نموده اند.[6]  نتایج مطالعه ی دیگری که در رابطه با عادات پرخطر بهداشتی دانش آموزان شهر تهران  بر روی 2400 نفر از دانش آموزان مقطع دبیرستان انجام شده است، نشان می دهد که میزان ارتباط  جنسی در بین نوجوانان این مقطع تحصیلی ، 20,2 % بوده است.[7]

این در حالی است که نتایج مطالعات مختلف انجام شده  در ایران مبنی برآن است که آگاهی نوجوانان در زمینه ی بهداشت و سلامت جنسی نه تنها مطلوب نیست، بلکه در بسیاری از موارد نادرست نیز هست و نوجوانان به دلیل احساس خجالت، شرم  و حتی ترس از نگرش منفی و پیش داوری بدبینانه ی والدین از گفتمان پیرامون این مقوله پرهیز می کنند.[8]

از این رو طبق مطالعات، در خلا آموزشی موجود، مهمترین منبع کسب اطلاعات برای نوجوانان، دوستان، گروه همسالان و رسانه های گروهی هستند که اغلب اطلاعات ناکامل، اغراق آمیز و حتی نادرست را در اختیار آنان قرار می دهند.[9] از این رو بسیاری از نوجوانان، آگاهی و دانش مناسبی در زمینه  بهداشت باروری و جنسی ندارند و اگر هم این دانش را کسب می کنند از مهارت لازم برای به کار گیری آن برخوردار نیستند.

به عنوان مثال، یکی از مسائل مطرح شده در بهداشت جنسی، استفاده از کاندوم برای پیشگیری از بیماری های مقاربتی است. نتایج مطالعه ای که جهت بررسی آگاهی، نگرش و رفتار پسران نوجوان 18-15 ساله شهر تهران در مورد بهداشت باروری انجام شده، بیانگر آن است که فقط 40% ازافراد مورد مطالعه آگاهی داشتند، کاندوم یکبار مصرف است و نمی توان بیش از یکبار از آن استفاده کرد.[10]

نتایج مطالعه ی دیگری در رابطه با نیازهای آموزشی دختران درباره سلامت جنسی نشان داد، میزان آگاهی دختران مقطع راهنمایی پیرامون بلوغ، قاعدگی و تولید مثل، ضعیف و کمتر از 50% بوده است و میزان آگاهی آنان در رابطه با بیماری های منتقله ی جنسی نیز در حد پایینی قرار داشته و ایدز شناخته شده ترین بیماری مقاربتی بوده است.[11]

بنابرین نوجوانان یکی از آسیب پذیرترین گروه ها در دریافت آموزش و اطلاعات مرتبط با بهداشت باروری و جنسی هستند و افرادی که در این زمینه از آگاهی بیشتری برخوردارهستند در معرض پیامدهای منفی کمتری قرار می گیرند.[12] این در حالی است که سیستم بهداشتی  در برخی از کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، نوجوانان را به عنوان یک گروه هدف آسیب پذیر نادیده گرفته است و برنامه های بهداشت باروری در مدارس، مراکز بهداشتی و حتی نهاد خانواده وجود ندارد[13] و این مهم به دلیل وجود تابوهای متعدد و متکثر فرهنگی، اجتماعی و … به شدت چالش برانگیز و پرمناقشه است.

 

سکان آموزش و تربیت جنسی در دستان باد

مقوله ی بهداشت باروری و سلامت جنسی با توجه به ساختار فرهنگی و اجتماعی جامعه ی ایران، همواره در زمره ی ناگفته ها و ناشنیده ها قرار داشته و دارد. به ظاهر آموزش و تربیت جنسی، حلقه ای مفقوده بین نهاد خانواده، نهاد جامعه و نهادهای آموزشی است. طی مطالعات مختلف در ایران، علاوه بر نوجوانان، والدین، معلمان و مربیان نیز آگاهی، دانش و مهارت لازم را در زمینه ی  بهداشت باروری و جنسی ندارند.

نتایج تحقیقی پیرامون نیازهای آموزشی جنسی والدین نشان داد که تنها 9/25% از مادران قادر به پاسخگویی صحیح به  فرزندان شان بوده اند.[14] اما این ناآگاهی تنها به مادران محدود نمی شود. در مطالعه ی دیگری پیرامون نیازهای آموزشی پدران در رابطه با بلوغ پسران، سطح آگاهی پدران نیز نامطلوب گزارش شد.[15]

از این رو والدین نه تنها آموزگاران شایسته ای در این زمینه نیستند بلکه خود، یکی از مهمترین موانع بر سر راه  این مهم هستند.[16] بر اساس مطالعات مختلف، والدین نسبت به آموزش جنسی به نوجوانان نگرش مثبتی ندارند و حتی صحبت پیرامون آن را نیز برنمی تابند. چرا که از یک سو گفت و گو پیرامون مسائل جنسی را امری  ناخوشایند و شرم آور می پندارند و به دلیل خجالت، عدم راحتی و یا نداشتن اطلاعات لازم ازگفت و گو با نوجوان در این زمینه می پرهیزند.[17]

از سویی دیگر این گفتمان را عاملی برای ترغیب نوجوانان به انجام رفتار و عمل جنسی می دانند.[18] این در حالی است که مطالعات مختلف نشان داده اند که داشتن اطلاعات صحیح، احتمال تصمیم گیری مسئولانه و آگاهانه در حوزه ی عملکرد جنسی را افزایش می دهد.[19]

در پاره ای از موارد که والدین آموزش محدود، آن هم در مورد بلوغ و مسائل مرتبط با آن را مناسب می پندارند، این مسئولیت را برعهده ی نهادهای آموزشی می دانند.[20] از این رو اگرچه تربیت جنسی ضرورتی غیرقابل چشم پوشی است اما نهاد خانواده و نهادهای آموزشی در نادیده انگاری این مهم، بر یکدیگر سبقت می جویند.

بر اساس مطالعات، برخی از معلمان آموزش جنسی در مدارس را امری پرمناقشه و توام با مسئولیت می پندارند[21] و برخی دیگر که برداشت و پنداشت متفاوتی نسبت به سایر همکاران خود دارند از فقدان دانش و مهارت لازم در این زمینه گله مند هستند.[22] از این رو چاره ای جز غلتیدن در وادی نادیده انگاری نسبت به این مهم، نمی بینند.

 

تربیت نایافتگی و سونامی آسیب های اجتماعی

تربیت نایافتگی جنسی بحران عمیق نادیده انگاشته شده ای است که انعکاس محتوم و ناگزیر فقدان برنامه های مدون آموزشی، فقدان محتوای آموزشی مناسب و جامع، فقدان دانش و مهارت در نهاد خانواده و نهادهای آموزشی و فقدان توافق جمعی در مورد زمان مناسب برای شروع آموزش در ابعاد مختلف تربیت جنسی و رویکرد مناسب آموزشی است که البته چندان هم بی هزینه نبوده و دارای پیامدهای کوتاه مدت و بلند مدتی است که آثار آن به کل جامعه تسری می یابد.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کشور در سال 1388 برای اولین بار و به طور رسمی از موج سوم انتقال بیماری ایدز و افزایش انتقال این بیماری از طریق روابط جنسی خبر داد[23] و در سال 1393 اعلام کرد انتقال ویروس ایدز از طریق روابط جنسی در مقایسه با سال های گذشته به بیش از 2 برابر افزایش یافته است[24] و در این میان، یکی از گروه های در معرض خطر، نوجوانان و جوانان هستند.[25]

همچنین آمارهای رسمی منتشر شده از ایران نشان می دهد، 90 درصد مشکلات زناشویی از ضعف دانش در مورد مسائل جنسی ناشی می شود.[26] اگرچه از سایر آسیب های فردی و اجتماعی مانند اختلالات جنسی، کودک آزاری جنسی، عدم تعهد و روابط فرازناشویی، بارداری های ناخواسته و برنامه ریزی نشده، سقط های غیرایمن و غیر درمانی و … آمار مدون و رسمی در دسترس نیست اما مادامی که تصمیم های مهم همچنان به صورت دیگرهنگام اتخاذ می شوند و اهتمام اصلی به جای پذیرفتن و پرداختن، به انکار و کتمان معطوف است، دور از ذهن نخواهد بود اگر هر از چندگاهی خبرهای تلخی چون حادثه ی آتنای خردسال همچون بهمن بر سر جامعه آوار شود. شاید هنوز کارد به استخوان نرسیده و گزینه های دیگری قابل تصور است! در شماره آتی ماهنامه سرند به چگونگی آموزش جنسی و مولفه های آن خواهیم پرداخت.

منابع


1-Reproductive Health

2-Sexual Health

3-International Conference on Population and Development

4- برای مطالعه بیشتر بنگرید به جان قربان، رکسانا و همکاران، مروری بر مفهوم و ساختار حقوق باروری و جنسی در اسناد بین المللی حقوق بشر، مجله زنان، مامایی و نازائی ایران، سال 1393، دوره هفدهم، شماره 100، صص 26-16

5- امینی، محمد و همکاران،  بررسی ضرورت وجودی و چگونگی توجه به تربیت جنسی در برنامه درسی مقطع متوسطه از دیدگاه دبیران و دانش آموزان، مجله علمی- پژوهشی” پژوهش های برنامه درسی”، انجمن مطالعات برنامه درسی ایران، ، بهار و تابستان 1390، دوره اول شماره اول، صص196-169

6- برای مطالعه بیشتر بنگرید به سلیمانی نیا، لیلا، تفاوت های جنسیتی نوجوانان در ارتکاب انواع رفتارهای پرخطر، فصلنامه مطالعات جوانان، بهار و تابستان 1386،شماره 809، صص 13-12

7- برای مطالعه بیشتر بنگرید به گرمارودی، غلامرضا و هکاران، عادات پرخطر بهداشتی در دانش آموزان شهر تهران، فصلنامه پایش، زمستان 1388، شماره اول، صص 19-13

8- برای مطالعه بیشتر بنگرید به سیمبر، معصومه و همکاران، مروری بر نیازهای آموزشی بهداشت باروری و جنسی نوجوانان ایرانی، مجله دانشکده پزشکی اصفهان، بهمن 1395، شماره 412، ص1569-1563

9- برای مطالعه بیشتر بنگرید به میرزائی، خدیجه، الفتی، فروزان، تبیین نیازهای آموزشی دختران نوجوان در مورد بهداشت باروری از دیدگاه معلمان،مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین، خرداد و تیر 1393،  سال هجدهم، شماره 2، صص75-68

10- برای مطالعه بیشتر بنگرید به محمدی، محمدرضا و همکاران، بررسی آگاهی، نگرش و رفتار پسران نوجوان 18-15 ساله تهرانی در مورد بهداشت باروری 1381،فصلنامه بهداشت باروری و ناباروری، تابستان 1382،صص 250-237

11- برای مطالعه بیشتر بنگرید به افشاری، پوراندخت و همکاران، بررسی نیازهای آموزشی دختران 14- 11 ساله  درباره سلامت جنسی، مجله پرستاری و مامایی جامع نگر، سال 25، شماره 79، بهار 95، صص7-1

12- برای مطالعه بیشتر بنگرید به میرزائی نجم آبادی، خدیجه و همکاران، دختران نوجوان ایرانی و اطلاعات و خدمات بهداشت باروری و جنسی: یک مطالعه کیفی، مجله زنان، مامایی و نازائی ایران، فروردین 1393، دوره هفدهم، شماره92، صص18-9

13- برای مطالعه بیشتر بنگرید به عبداالهی، فاطمه و همکاران، بررسی میزان اگاهی نوجوانان دختر از بهداشت باروری و تمایل به ارتباط با مادران در این خصوص، مجله دانشکده علوم پزشکی مازندران، دی 1395، دوره 26، شماره 144 ، صص 38-28

14- برای مطالعه بیشتر بنگرید به ابوالقاسمی، ناریا و همکاران، تبیین تربیت جنسی دانش آموزان ایرانی از دیدگاه مربیان بهداشت مدارس ابتدایی،مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، تابستان 1389، دوره 8 شماره 2،  صص 39-27

15- برای مطالعه بیشتر بنگرید به سجادی، موسی و همکاران، نیازهای آموزشی پدران در مورد بلوغ پسران و عوامل مرتبط، مجله تحقیقات علوم پزشکی زاهدان، دوره 14، شماره 2،1391،صص68-65

16- برای مطالعه بیشتر بنگرید به کمالی خواه، طاهره و همکاران، موانع آموزش بهداشت باروری در مدارس، مجله تحقیقات علوم پزشکی زاهدان، سال 1391، دوره 14، شماره 2،صص73-71

17- برای مطالعه بیشتر بنگرید به علی مرادی، زینب، سیمبر، معصومه،چالش های آموزش سلامت بلوغ به دختران نوجوان در ایران:اولویتی برای طراحی مداخلات مدرسه محور، نشریه پایش،سال سیزدهم، شماره پنجم،مهر و آبان 1393، صص 636-621

18- برای مطالعه بیشتر بنگرید به فروزی عزیزاده، منصوره، محمدعلیزاده، منصوره، نگرش والدین کرمانی نسبت به آموزش جنسی در سال 1382، مجله دانشکده پزشکی شهید صدوقی یزد،تابستان1396، دوره پانزدهم، شماره دوم، صص99-93

19- برای مطالعه بیشتر بنگرید به محمودی ،قهرمان و همکاران، تاثیر آموزش جنسی بر سلامت خانواده در بین دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مازندران، افق دانش، مجله دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد،تابستان 1386، دوره 13، شماره 2،6-1

20- برای مطالعه بیشتر بنگرید به جلالی آریا، کتایون و همکاران، زمان و روش مناسب آموزش بهداشت باروری به دختران از دیدگاه والدین و معلمان شهر،مجله دانشگاه علوم پزشکی گرگان،پاییز 1389،دروره 12،شماره 3،صص 90-84

21- برای مطالعه بیشتر بنگرید به میرزائی، خدیجه، الفتی، فروزان، تبیین نیازهای آموزشی دختران نوجوان در مورد بهداشت باروری از دیدگاه معلمان،مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین، خرداد و تیر 1393،  سال هجدهم، شماره 2، صص75-68

22- برای مطالعه بیشتر بنگرید به ابوالقاسمی، ناریا و همکاران، تبیین تربیت جنسی دانش آموزان ایرانی از دیدگاه مربیان بهداشت مدارس ابتدایی، مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، تابستان 1389، دوره 8 شماره 2،  صص 39-27

23- برای مطالعه بیشتر بنگرید به دبیرخانه ی کارگروه کشوری ایدز/ رزاقی، رضا و همکاران، چالش سلامت جنسی نوجوانان جدا شده از خانه، فصلنامه علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی، سال سیزدهم،شماره 28، صص89-71

24- برای مطالعه بیشتر بنگرید به علیپور، زهرا و همکاران، سنجش آگاهی و نگرش دانشجویان غیرپزشکی در مورد ایدز، مجله پرستاری و مامایی جامع نگر، سال 25، شماره 79، بهار 95، صص20-10

25- برای مطالعه بیشتر بنگرید به رضازاده، مجید و همکاران، ویژگی های خانوادگی افراد دارای رفتارهای پرخطر جنسی، مجله اصول بهداشت روانی، اردیبهش و خرداد 1394،سال 17، دوره 3، صص151-58

26- برای مطالعه بیشتر بنگرید به افشاری، پوراندخت و همکاران، بررسی نیازهای آموزشی دختران 14- 11 ساله  درباره سلامت جنسی، مجله پرستاری و مامایی جامع نگر، سال 25، شماره 79، بهار 95، صص7-1

Save

Save

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن

بلوک تبلیغ حذف شد

با غیرفعال کردن بلوک تبلیغات از ما حمایت کنید.