جامعهمسایل اجتماعی

بر ریل مسئولیت

نگاهی به حادثه ی قطار تبریز - مشهد و مقوله ی مسئولیت پذیری اجتماعی

نویسنده

سپهر ساغری

 

کوچک بود. چون هر کودک خردسال دیگر فاطمه ی ۵ ساله هم شوق بازی داشت. به همراه مادر برای شرکت در مولودی به بوستان کوهسار رفته بود. برای لحظاتی از مادر رخصت بازی می گیرد. مادر خواسته کودکش را اجابت می کند. دقایقی می گذرد اما خبری از فاطمه نیست! مادر سراسیمه در بوستان می دود. فاطمه نیست!

نگرانی مادر با دیدن آبنما چند برابر می شود. مادر نمی دانست آبنمای بوستان حفاظ ندارد. نگهبانان هم گویا در جریان بدون درپوش بودن آبنما نبودند. او از نگهبان می خواهد که موتور آبنما را خاموش کند شاید دخترکش در آب باشد. نگهبان پاسخ می دهد: مگر دخترت مرغ یا ماهی است که داخل آبنما باشد؟! مادر التماس کرد. نگهبان به خاموشی پمپ تن داد. در این بین آتش نشانان سررسیدند. اجزای تکه تکه شده فاطمه پیدا شد. دخترک طعمه پمپ آبنما شده بود.[1]

گسترش شهرنشینی و به تبع آن پیچیده شدن نقش های اجتماعی سبب گردیده تا مسئولیت اجتماعی از اهمیت قابل توجهی برخوردار باشد. موضوعی که در حوزه های گوناگون اعم از سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و زیست محیطی قابل توجه است. این مهم بیانگر احساس و عملی است که افراد در چارچوب موقعیت و نقش های خود به طور آگاهانه و آزادانه نسبت به امور گوناگون زندگی اجتماعی از خود بروز می دهند.  

در نقطه ی مقابل جامعه شناسانی چون دورکیم و وبر از جمله مسائل جوامع مدرن را فردگرایی افراطی و کاهش اخلاق جمعی و اختلال در مسئولیت پذیری عنوان کرده اند. به باور ایشان، مشارکت جمعی، احساس تعلق، تعهد و مسئولیت پذیری اجتماعی امروزه در چالش با نوع مخرب فردگرایی قرار گرفته اند.[2] 

هانس بیرهوف، مسئولیت پذیری اجتماعی را به عنوان یک ویژگی شخصیتی عالی در افراد می دید که در روابط با دیگران و در موقعیت های گوناگون و در عمل خود را نشان می دهد. به زعم وی داوطلبانه بودن عمل مسئولیت اجتماعی است که به آن ارج و منزلتی بالا می بخشد.

از نظر او در مسئولیت پذیری اجتماعی، نوعی کنترل درونی بر فرد حاکم گشته که این امر برای برقراری روابط مبتنی بر همدلی، توجه به حقوق دیگران و به طور کلی نظم اجتماعی دارای اهمیت می باشد. از نظر وی دو مفهوم همدلی و احساس گناه با مسئولیت پذیری اجتماعی رابطه تنگاتنگ دارند.[3] 

بر این اساس اگر همدلی و احساس گناه رابطه ی غیرقابل انکاری با مسئولیت پذیری دارند، نتیجه این مهم چه خواهد بود؟ به بیانی دیگر مسئولیت پذیری، خاصه در موارد وقوع بحران، چه کنش و واکنشی از طرف فرد و جامعه در پی خواهد داشت؟

 

 

مسئولیت پذیری اجتماعی
قطار تبریز – مشهد

اوایل صبح ۵ آذر ۱۳۹۵خ رخ داد. خبر کوتاه بود. برخورد دو قطار در محور سمنان – دامغان. تفاوت چندانی هم نمی کرد. اینکه از جانب مسولین رده بالا غفلتی رخ داده باشد و یا لغزشی از نیروهای پایین رده ی سیستم. ماحصل پدیده ی مسئولیت گریزی چیزی جز ده ها کشته و زخمی نبود.[4]

عده ای در خواب سوختند. بعضی در بیداری به تماشای رقص آتش نشستند. چندی بعد صدای ضجه ها، چرت صبح جمعه ی خواب غفلت را زدود. مدیرعامل راه آهن استعفا و وزیر راه گریه کرد![5] در همهمه ی آتش و خون جایی برای نگرانی نبود. همه ی مسافرین بیمه بودند![6]

اما پرسش افکار عمومی چیزی فراتر از بیمه بودن یا نبودن مسافران بود. مقصر کیست؟ اینکه عامل یا عاملین این حادثه انسانی یا غیرانسانی است مقوله ای است که باید کارشناسان ذی صلاح به آن بپردازند اما واکنش مقامات و دست اندرکاران محل تامل است.

کمیته رسیدگی کننده به حادثه عامل انسانی را مقصر دانست. لوکوموتیورانان در نامه ای سرگشاده بی توجهی به هشدارهای مکرر ایشان در باب نقص فنی سیستم کنترل هوشمند (موسوم به ATC) را عامل دانستند.[7] چون بسیاری حوادث دیگر هر کس انگشت اتهام را به سمت دیگری نشانه می رفت. مردم عزیزانشان را به خاک می سپردند. تاریخ تکرار شده بود.

چندی پیش رسانه های محلی ژاپن از دلایل ناکامی ساخت استادیوم توکیو تا سال ۲۰۲۰ خبر دادند. همین مهم عاملی شد تا شیمومورا وزیر ورزش این کشور جدا از بازگردان نیمی از حقوق شش ماه اخیر خود، استعفا دهد. “متأسفانه نگرانی‌ها و مشکلات زیادی را در روند ساخت استادیوم برای مردم ایجاد کردم. بنابراین باید استعفا می دادم.”[8]

این در حالی است که در کشور ما ورزشگاه نقش جهان با حضور وزیر ورزش و معاون اول رییس جمهور افتتاح می شود و بعد از افتتاح تکمیل مراحل ساخت ساز ادامه می یابد![9] در نمونه ای دیگر می توان به آکیرا آماری وزیر اقتصاد ژاپن اشاره کرد. وی که از جانب یک نشریه ی ژاپنی به دریافت رشوه متهم شده بودُ ضمن پذیرش دریافت یک میلیون ین آن را هدیه و نه رشوه دانست با این وجود آماری که از او به عنوان مغز متفکر طرح های اقتصادی ژاپن یاد می شود استعفا کرد![10]

در مقام قیاس شاهد هستیم که برغم انتشار اخبار متعدد در باب اختلاس و اخذ رشوه، شاهد پذیرش مسئولیت امر از جانب هیچ یک از مقامات نیستیم چه رسد به استعفا! مقوله ای که صرفا به حلقه ی اصحاب قدرت محدود نمی شود بلکه در لایه های مختلف اجتماعی قابل مشاهده است. نظیر آنچه در بوستان کوهسار رخ داد.

 

پانویس ها


[1]– برای مطالعه جزییات امر بنگرید به جزئیات مرگ هولناک فاطمه کوچولو در آبنمای بوستان – روزنامه ایران    www.iran-newspaper.com

[2]– طالبی ابوتراب خوشبین یوسف مسولیت پذیری جوانان فصلنامه علوم اجتماعي زمستان 1391, دوره  – , شماره  59 ; ص ۲۰۸

[3]– همان ص ۲۱۹

[4]– ۴۵ کشته و بیش از 103 مصدوم در برخورد دو قطار در سمنان/ اجساد کاملا سوخته‌اند و شناسایی آنها بسیار سخت است/عملیات امدادی پایان یافت +تصاویر   www.entekhab.ir

[5]آخوندی نمی تواند با گریه کردن حادثه قطار سمنان را توجیه کند   www.afkarnews.ir

[6]– اعتراض شدید نمایندگان مردم به آخوندی/  تا معلوم شدن پشتِ پرده حادثه قطار تبریز-مشهد کوتاه نمی‌آییم     www.mersadnews.ir

[7]– بررسی سیستم ATC قطار تهران- مشهد/ هزینه بهره برداری؛ بیش از 30 میلیون یورو     www.tinn.ir

[8]– شهامت استعفا   www.ion.ir

[9]نظر مردم پیرامون ورزشگاه نقش جهان     www.varzesh3.com

[10]– استعفای وزیر اقتصاد ژاپن به دلیل اتهام اختلاس www.donya-e-eqtesad.com

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن

بلوک تبلیغ حذف شد

با غیرفعال کردن بلوک تبلیغات از ما حمایت کنید.