فرهنگ ایرانیفرهنگ و هنر

صدای سکوت

به مناسبت 19 اردیبهشت زادروز جبار باغچه بان

من، جبار باغچه‌بان، هرگز شایسته ندانسته‌ام که بر تلاش‌ها و رنج‌های خود، نام «خدمت به جامعه» بگذارم. در تنهایی، هنگامی که خاطرات خود را از روز تولد تاکنون مرور می‌کنم، به این نتيجه می‌رسم که هيچ بهانه‌ای برای آنکه بتوانم خود را خدمتگزار جامعه بدانم، وجود ندارد. می‌بينم این جامعه‌ی بزرگ بشریت بوده که به من خدمت کرده است و من را مدیون خود ساخته است. چراغی سر راهم گذاشت تا در تاریکی‌های شب گم نشوم. آنچه کرده‌ام و می‌کنم برای ادای این همه دینی است که به گردن دارم. اگر هزاران سال زندگی کنم و شب و روز زحمت بکشم، هرگز ممکن نيست دین یک ساعت از آسایش خود را ادا کرده باشم.

جبار باغچه بان صدای بی صدايان، تعطیلات نو، شماره 58، ص 12

www.newholidays.ir

نویسنده

فاطمه قاسمی پور

جبار باغچه بان
جبار باغچه بان

جبار باغچه‌بان را باید از پیشگامان ادبیات کودک و آموزش نوین به شمار آورد؛ آن هم زمانی که مقوله‌ای به نام ادبیات کودک، هیچ جایگاهی در جامعه‌ی آن روز ایران نداشت. نه‌تنها ادبیات کودک، بلکه خود کودکان هم به‌عنوان هویت و شخصیتی مستقل به‌حساب نمی‌آمدند.

آموزش آنان جدا از مفاهیم بزرگسالان نبود و خیلی زود وارد دنیای بزرگسالان می‌شدند.در این میان،‌ جبار باغچه‌بان، با ارائه‌ی روشی نوین و تازه، آموزشی را بنیان گذاشت که هنوز هم ردپای آن در نظام آموزش‌ و پرورش به چشم می‌خورد. آغاز فعالیت‌های باغچه‌بان در زمینه‌ی ادبیات کودک، به آموزگاری او در مدراسی مانند احمدیه و دانش برمی‌گردد. در همین سال‌ها بود که روش تازه‌ی‌ خود را در تدریس بنیان گذاشت و راه تازه‌ای در آموزش به روی آموزگاران و دانش‌آموزان باز کرد.

 

 

باغچه بان؛ نوآوری و مسئولیت اجتماعی

در سال 1302 باغچه‌بان اولین کتاب خود را در زمینه‌ی تدریس الفبا به نام «برنامه کار آموزگار» نوشت و راهنمای آن را به نام «الفبای آسان» برای آموزگاران چاپ کرد. او در این کتاب، برای اولین‌بار روش جدیدی را مطرح کرد که امروز آن را «روش ترکیبی» یا «روش آمیخته باغچه‌بان» می‌گویند.

او در روش آموزشی خود، از برنامه‌های دیگری مانند بازی، نمایش، تئاتر، کاردستی و… در کنار آموزش استفاده می‌کرد و معتقد بود فقط با آموزش خشک و رسمی و البته همراه با خشونت، نمی‌توان از دانش‌آموزان انتظار پیشرفت داشت. او نمایشنامه‌هایی را که خودش می‌نوشت در مدارس و با کودکان اجرا می‌کرد.

همیشه نوآوری و هنجارشکنی، برای نخستین بار و از سوی نخستین ارائه‌کننده، با مخالفت روبرو می‌شود. این مسئله درباره‌ی باغچه‌بان و نوآوری‌های او نیز صادق است. آن زمان که نگاه به کودک و آموزش او آمیخته با سنت و تعاریف از پیش‌ تعیین‌شده بود و هیچکس حق تغییر و دخالت در آن را نداشت، باغچه‌بان با جسارت وارد این عرصه شد و تغییراتی بنیادین در نظام آموزش به‌وجود آورد.

تغییراتی که هر چند با مخالفت شدید از سوی مردم و برخی مسئولان وقت مواجه شد، اطمینان او از راهی که در آن گام گذاشته بود، باعث دلسردی و ناامیدی‌اش نشد و مصمم و استوار به مسیرش ادامه داد.  باغچه‌بان در سال 1303خ، اولين کودکستان ايرانی را در تبريز و با نام «باغچه‌ی اطفال» تأسيس کرد. از همان زمان بود که نام فاميل خود را از عسکرزاده به باغچه‌بان تغيير داد.

“یک روز یکی از دوستانم با شوخی به من گفت: تو برای بچه‌های تبریز باغچه دایر کرده و الآن باغچه‌داری می‌کنی! …. تو باغچه‌بان شده‌ای! …. و پس‌از آن شوخی، من «باغچه‌بان» را به‌جای «عسگرزاده» برای نام خانوادگی‌ام …. انتخاب کردم.”[1]

 او معتقد بود همان‌گونه که معلمان دبستان و دبيرستان‌ها آموزگار و دبير ناميده می‌شوند، مربيان کودکستان‌ها هم باغچه‌بان ناميده شوند. بين دانش‌آموزان اولين کلاس درس باغچه‌بان، سه کودک ناشنوا هم بودند که باعث شد او به فکر ايجاد مدرسه‌ی مخصوصی برای چنین کودکانی بیافتد.

به این ترتیب، باغچه بان بدون هیچ دانش قبلی در آموزش این کودکان و با استفاده از تجربه‌های شخصی‌اش، در سال 1305 در باغچه‌ی اطفال، کلاسی را برای تعليم‌ و تربيت به ایشان اختصاص داد. او در سال 1307خ نخستین کودکستان را در شیراز تأسیس کرد و پنج سال آنجا مشغول به کار بود.

نخستین نمایشنامه‌های باغچه‌بان در این کودکستان نوشته، اجرا و چاپ شد. در سال 1312خ به تهران بازگشت و دبستان استثنایی ‌ها را در تهران تأسيس کرد. در همان سال، دستگاهی اختراع کرد که کودکان استثنایی از طريق دندان و حس استخوانی، قادر به شنيدن می‌شدند.

اين دستگاه به نام تلفن گنگ در تاريخ 22 بهمن 1312 به شماره‌ی 118 در اداره‌ی ثبت اختراعات به ثبت رسيد. تأسیس جمعیت حمایت از کودکان استثنایی، مکتب نسوان، برای آموزش دختران، انتشار مجله‌ی زبان و بهار کودکان از دیگر فعالیت‌های باغچه‌بان است.

آثار مکتوب او عبارت‌اند از: برنامه‌ی کار آموزگار؛ الفبای آسان، الفبای دستی مخصوص ناشنوایان، زندگی کودکان، گرگ و چوپان، خانم خزوک، پیر و ترب، بازیچه‌ی دانش، دستور تعلیم الفبا، علم آموزش برای دانشسراها، بادکنک، الفبای خودآموز برای سالمندان، پروانتین کتابی، الفبا، اسرار تعلیم و تربیت یا اصول تعلیم الفبا، الفبای گویا، برنامه‌‌ی یک‌ساله، کتاب اول ابتدایی، حساب، کتاب اول ابتدایی، آدمی اصیل و مقیاس واحد آدمی، درخت مروارید، خیام آذری، رباعیات باغچه‌بان، روش آموزش استثنایی ‌ها، من هم در دنیا آرزو دارم، بابابرفی، عروسان کوه، زندگینامه‌ی باغچه‌بان به قلم خودش، شب به سر رسید، کبوتر من کبوتر من.

من مانند یک علف صحرایی

به وسیله ی باد و باران

و تابش نور آفتاب و آسمان ایران

سبز شده ام

و به رنگ و بوی ایرانیت خود افتخار دارم

قدرت من

فکر من

و ایمان من، همه ایرانی است

جبار باغچه بان

 

پانویس


[1]– جبار باغچه بان، آموزگار توانا و مبتکر و بنیانگزار آموزش ناشنوایان در ایران www.idsf.ir

Save

Save

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن

بلوک تبلیغ حذف شد

با غیرفعال کردن بلوک تبلیغات از ما حمایت کنید.