جامعهزنانمسایل اجتماعی

تبعیض جنسیتی و آینده‌ای که به یغما می‌رود؛نگاهی به شکاف و تبعیض جنسیتی از منظر اقتصادی

قرن‌هاست كه از زن و مرد به عنوان دو جنس مخالف ياد مي‌شود. پيش‌تر از اين، مردها علناً زن را ناقص‌العقل مي‌خواندند و تمام حقوق يك انسان در جامعه را از او دريغ مي‌كردند. علي‌رغم تلاش‌هاي بسياري كه متفكرين زن و مرد مبذول داشته‌اند تا جايگاه زن را به جايگاه يك انسان در جامعه ارتقا بخشند عده‌اي هنوز سرسختانه مخالفت مي‌كنند. بديهي است وقتي  یک بيماري‌  قدمتی چند هزار ساله دارد با ۱۰ سال و ۲۰ سال و ۵۰ سال رخت برنخواهد بست و آنچه ما را به دستيابي به حق طبيعي‌مان رهنمون مي‌سازد فقط و فقط آگاهي و مبارزه در سايه‌ي منطق است. من فكر مي‌كنم ما بايد در جايگاه يك انسان انديشمند از زن يا مرد بودن خود و يا سالار كردن جنسي بر جنس ديگر چشم بپوشيم و عقايد و عملكرد  گذشته‌مان را به نقد و چالش بكشيم تا زنان و مردان از بردگي‌ چند هزار ساله رهايي پيدا كنند و به جايگاه رفيع يك انسان در جامعه ترفيع يابند.

دوبوار، سیمون، جنس دوم، ترجمه قاسم صنعوی، انتشارات توس، چاپ دوم، تهران ۱۳۸۵

 

تبعیض جنسیتی و آینده‌ای که به یغما می‌رود

نگاهی به شکاف و تبعیض جنسیتی از منظر اقتصادی

نیلوفر شهدوست

 

تساوی حقوق زنان و مردان، برابری جنسیتی… و هزاران عبارت پرطمطراق دیگر که تنها به گوش آشنا هستند و در عمل حاصلی در پی نداشته‌اند. این‌روزها ۶۰ درصد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی ایران را زنان و دختران تشکیل می‌دهند. رقمی به شدت قابل تأمل که نشان از ظرفیت و مهم‌تر از آن علاقه‌مندی زنان و دختران به حضور مؤثر و جدی در جامعه دارد. علیرغم این آمار، هم‌چنان حضور زنان و دختران ایرانی در جامعه ی ما در محاق است و دست آن ها از پُست‌های مهم دولتی و اجتماعی کوتاه. در سایر زمینه‌ها نیز اوضاع تفاوت چندانی ندارد. اقتصاد، فرهنگ، ورزش و… نیز از مشارکت جدی و فعالانه ی این جمعیت تأثیرگذار بی‌نصیب مانده‌اند.

 

ایران و سایه شکاف جنسیتی بر جامعه

 طبق گزارش مجمع جهانی اقتصاد[۱] در سال ۲۰۱۶، شکاف جنسیتی در ایران یکی از ضعیف‌ترین رتبه‌ها در میان ۱۴۴ کشور شرکت‌کننده را دارد. رتبه ایران در این جمع ۱۳۹ است. شکاف جنسیتی شاخصی است که با بررسی وضعیت ۴ عامل بهداشت، آموزش، اقتصاد و سیاست تعیین می‌شود. براساس آمار این مجمع وضعیت شکاف جنسیتی در تمام این ۴ حیطه برای زنان ایرانی به شدت احساس می‌شود. برابری جنسیتی و توجه به حقوق زنان در جامعه ایرانی جای کار بسیار دارد. برای رفع تبعیض‌های گوناگون به ویژه در زمینه‌های اقتصادی و کسب ‌وکار، ممارست و توان زیادی نیاز است. سرمایه‌ای که یک زن در طول زندگی کاری خود کسب می‌کند نسبت به مردان بسیار ناچیز است.  این شکاف درآمدی ریشه در عوامل متعددی دارد، از جمله تعصب جنسیتی خودآگاه و ناخودآگاهی که در پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان زن و مرد دیده می‌شود. برای حل این مسئله باید گام به گام پیش رفت و به عنوان اولین قدم، ورود به مسائل فرهنگی و تغییر نگرش ها و در پی آن تغییر رویکرد در قانون‌گذاری بسیار حائز اهمیت است. این تبعیض جهانی در برخی نقاط دنیا با تغییرات اجتماعی و اصلاح قوانین در حال تحول است. برای نمونه اندرو کوئومو، فرماندار ایالت نیویورک، برای کاهش شکاف درآمدی میان زنان و مردان بسیار مصر است و اقداماتی نیز صورت داده است.[۲]

در سال ۲۰۱۵ در نیویورک قوانینی تازه پا گرفت که به موجب آن تعیین درآمد و جبران خدمات بر اساس سابقه افراد ممنوع اعلام شد. این قانون به امکان رشد اقلیت‌ها در محیط کار به ویژه زنان کمک شایانی می‌کند. از دیگر اقدامات صورت گرفته در نیویورک می‌توان به اعمال جریمه برای شرکت‌ها و سازمان‌هایی اشاره کرد که بنا به جنسیت، نژاد و… دستمزدی کم‌تر برای اقلیت‌ها قائل می‌شوند. تصمیم و اراده برای این تغییرات اهمیت شایانی در ایجاد طرحی نو برای آینده زنان و دختران در سرتاسر جهان دارد. بسیاری از فرصت‌های شغلی و امکان رشد درآمد تنها به دلیل تعصبات جنسیتی از دست می‌رود. در کنار وجود قوانین مستحکم و حمایت‌گر، آنچه در تغییر سرنوشت زنان نقش دارد، وقوف و آگاهی آن ها به حقوق خود است. در این زمینه همکاری و حضور گروهای ذی‌نفع به عنوان نهادهایی مدنی برای آگاهسازی زنان از یک سو و انتقال مطالبات ایشان به دستگاه قدرت ضروری می‌نماید. انجمن‌ها و سازمان‌هایی نیز برای حمایت و آگاهی‌رسانی به زنان مشغول به فعالیت هستند. برای نمونه سازمان ویج پراجکت[۳]

با هدف راهنمایی و ارایه ی مشاوره به زنان قدم در راه نهاده است و با شعار: « زنان در حال رسیدن به مساوات و برابری»، تا کنون تغییرات خوبی نیز در آمریکا به وجود آورده است. این سازمان در تلاش است با آگاه‌سازی زنان از حقوق خود، ارزش واقعی حضورشان در محل کار و مشاوره‌هایی که ارائه می‌دهد در کنار زنان بایستد و سهمی در تغییر برای رسیدن به دستمزد و حقوق مساوی در محل کار برای آن ها داشته باشد. ویج پراجکت، با برگزاری کارگاه‌های آموزشی، چاپ و نشر کتاب‌ها و مطالب آگاه‌کننده و مشاوره به زنان اقدامات مورد نظر خود را پی‌ می‌گیرد. برای حل هر مسأله پیش از هر اقدامی باید آن را به خوبی شناخت و تعریف کرد. که متأسفانه شناخت و تعریف دقیق نابرابری برای حضور زنان بسیار گنگ و مبهم تعریف و بررسی می‌شود و همان اندک تلاش‌هایی که صورت می‌گیرد، چارچوب و ساختار مشخصی ندارند. در مثال‌های عنوان شده از کشورهای دیگر، دقت در شناخت و سپس یافتن راه‌کارهای حل مسئله بسیار پایه‌ای و کاربردی صورت می‌گیرد.  وجود چنین سازمان‌هایی در اصلاح باورهای غلط اجتماعی و کلیشه‌های بی‌موردی که پیوسته زنان را به فرمانبرداری و سکوت دعوت می‌کنند، بسیار تأثیرگذار است. هر چند که هر گونه اقدامی برای تغییر و تلاش برای رسیدن به حقوق مساوی کمی دشوار است و اغلب برای تحقق آن باید تاوانی نیز پرداخت. این تاوان از فشار و دخالت در شخصی‌ترین تصمیمات نظیر برنامه‌ریزی برای ازدواج و فرزنددار شدن متقاضیان مؤنث در مصاحبه‌های شغلی شروع می‌شود و تا فشار محیط و بی‌عدالتی برای استعفا پیش می‌رود. تخاصمی که ناجوانمردانه از سوی همکاران و پرسنل مرد نسبت به زنان در محیط کار اعمال می‌شود، در بیشتر موارد از سوی شخص مردان تکذیب می‌شود. در چنین شرایطی نمی‌توان برای درمان دردی که در دیدگان مردان نامرئي می‌نماید، نسخه‌ای پیچید و دوباره لزوم پیگیری حقوقی به میان می‌آید. پس باید نمود عینی این تبعیض با مصداق‌هایی بارز مانند عدم وجود حقوق و دستمزد برابر و انتخاب در پست‌های بالای مدیریتی پیگیری شود.

 

برای مقابله با کلیشه های جنسیتی از کجا باید شروع کرد؟

 از بین بردن کلیشه‌های قدیمی جنسیتی، همت بالایی می‌طلبد و بیش از هر چیز، نیازمند تغییر در تعصبات ناخودآگاهی است که در ذهن افراد و جوامع ریشه دوانده است. کلیشه‌هایی که با دسته‌بندی ویژگی‌ها و رفتارها احکامی کلی صادر می‌کند و در قالب فرضیات، نگرش‌های ناگفته و عقاید و انتظارات درباره زن و مرد بروز می‌یابد. این کلیشه‌ها در باورهایی چون زنان در کار فرمانبردارتر هستند و یا مردان رهبران قابل‌تری هستند، قابل مشاهده است. این دست کلیشه ها بیش از آن که ریشه در واقعیت داشته باشند به افسانه های قدیمی شبیه اند. افسانه‌هایی که با ناآگاهی سینه به سینه منتقل شده‌اند و حتی بر ذهن و ذهنیت زنان و دختران نیز رسوخ کرده‌اند. از آن تامل برانگیزتر تأثیر مخرب این عقیده‌ها بر افرادی است که از نفوذ این نگرش بر افکار و رفتار خود مصون مانده‌اند و به واسطه آن فشار زیادی از جانب جامعه متحمل می‌شوند و چنانچه مقاومت لازم در برابر این افکار را درک کنند، باز وصله‌ای ناجور و سازی ناکوک در ارکستری خواهند بود که نوای کرکننده تبعیض آن چیزی جز تشویش در پی ندارد.  بسیاری از مطالعات روانشناسی[۴]  ثابت می‌کنند که بازده و نتایج در گروه های کاری که نگاه جنسیتی در آن ها راه ندارد بسیار بالا است و یا در گروه‌های کاری که زنان بیشتری فعالیت و حضور دارند، نتایج چشم‌گیری کسب می‌شود. بر اساس پژوهشی که اخیرا در آژانس تحقیقات بازار کاتالیست[۵] صورت گرفت، حضور زنان در هیأت مدیره کسب‌کارهای مختلف موجب رشد ۸۴ درصدی در فروش، رشدی ۶۰ درصدی در بازگشت سرمایه و… شده بود. چنین حضوری می‌تواند تولید ناخالص داخلی را به طرز چشم‌گیری افزایش بدهد. از این رو می توان با ایجاد محیط کاری مناسب، فرصت های شغلی برابر ، سیاست‌هایی حمایتگر برای زنان و… از ظرفیت زنان استفاده نمود.

پانویس ها


[۱]– The Global Gender Gap Report 2016 www.reports.weforum.org

[۲]– Icymi governor cuomo signs executive orders eliminate wage gap and further new yorks efforts

 www.governor.ny.gov

۳-  جهت کسب اطلاعات بیشتر بنگرید به:  www.wageproject.org

۴- www.scholar.harvard.edu When Performance Trumps Gender Bias Final.

۵- www.theguardian.com Gender Equality Women Stereotypes Stop Progress

 

Shares 0

پاسخ دهید