تیتر اولجامعهمسایل اجتماعی

کاغذ باطله

درباره جایگاه مطالعه در جامعه ایران به بهانه ۱۷ مرداد روز خبرنگار

عوام نمی‌دانند که مصرف و حسن این وقایع اتفاقیه در چیست؛ یا خیال می‌کنند که دیوانیان عظام شروع به این کرده‌اند به جهت منافع و مداخل. لکن این‌طور نیست و نباید باشد. این اخبار چیزی است. این‌ها به جهت تربیت خلق است و اینکه این‌ها از امور دیوانی و اخبار و مناسبات دول و منافع خاص و عام و مقتضیات عصر عالِم باشند؛ و اینکه تا روزی که من هستم نمی‌شود که این اطلاع به عامه نرسد. این روزنامه منصبی نیست که به کسانی که از دیوان اعلی اسامی ایشان تعیین شده، به این‌ها برسد و به دیگران نرسد.

نگاهی به روزنامه وقایع اتفاقیه در سالگرد انتشار آن
www.tarikhirani.ir

سپهر ساغری نویسنده: سپهر ساغری

عموما خود را باهوش و با ذکاوت می دانیم و بسیار به دانشمندان ایرانی تبار خارج کشور می بالیم. باور داریم جز برترین ملت های دنیا هستیم و در عین حال که بسیار خود را دست می اندازیم، کباده علم و ادب هم می کشیم. با این حال برغم این تصور و تلقی از اهل دانش و مطالعه بودن، چرا این میزان رفتار و گفتار ما محل بحث است؟

چرا در مسابقات ورزشی انواع و اقسام دشنام ها شنیده می شود؟ چرا خیابان های ما آلوده است؟ چه ارتباطی بین اهل مطالعه بودن و برخوردهای قهرآمیز وجود دارد؟ آیا حقیقتا آن قدر که ما گمان می کنیم اهل مطالعه و اندیشیدن هستیم؟ گرچه پرداختن به همه این موارد کار ساده ای نیست با این حال به بهانه 17 مرداد روز خبرنگار، نگاهی داشته ام به جایگاه مطالعه در جامعه کنونی ایران.

 

مطالعه اولویت نیست

در ابتدا عمدتا تیترهایش خوانده می شود. در انتها کیلویی فروخته می شود. پاک کردن شیشه، بسته بندی سبزی، استفاده هنگام رنگ آمیزی اماکن و محافظت از شکستنی ها هنگام اسباب کشی فقط برخی از کاربردها شایع اما نامتعارف آن است. روزنامه می نویسندش و به عنوان کاغذ باطله از آن استفاده می کنند!

شاید این همه ماجرا در مورد روزنامه نباشد اما بی شک بخش قابل توجهی از سرنوشت آن را در جامعه ما نشان می دهد. امیرکبیر حدود 170 سال پیش گفت: ” عوام نمی‌دانند که مصرف و حسن این وقایع اتفاقیه در چیست” شاید اگر امروز زنده می بود از کاربردهای متنوع و متفاوت روزنامه بیشتر در شگفت می شد!

محتملا خواننده محترم گله کند که برخی رفتارهای دور از ذهن قابل تعمیم به کلیت جامعه نیست. با این حال نویسنده معتقد است باید تعارف را کنار بگذاریم بحث صرفا روزنامه نیست! در حوزه صنعت نشر و اساسا حوزه اندیشه دچار مشکل هستیم. جامعه ما تمایل چندانی به اندیشیدن ندارد و از آن گریزان است!

نه فقط طبقات گرفتار در چاله های مختلف اقتصادی که حتی طبقه متوسط و مرفه ایران نیز چندان به اندیشیدن روی خوش نشان نمی دهند که اگر چنین بود تیراژ کتب به چند صد عدد نمی رسید آن هم در کشوری که ۸۴ میلیون جمعیت دارد و به بزرگی و تاثیرگذاری جامعه دانشگاهی خود می نازد. در میان همین دانشگاهیان چه تعداد معتقد به خرید کتاب هستند؟

چه تعداد به جز کتاب دانشگاهی رشته خود، کتب دیگری را مطالعه می کنند؟ چه تعداد کتب را کپی یا دانلود می کنند؟ محتملا کسانی خواهند گفت کتاب گران است و دانشجو منبع درآمد ندارد. چاره کار همین است که کپی یا نسخه pdf آن را دانلود کنند.

می پرسم اگر “نداری” دزدی را توجیه کند، بویژه در شرایط سخت اقتصادی فعلی کشور، همه می بایست از یکدیگر بدزدیم! در ثانی چگونه است که همین دانشجو برای خرید گوشی آن چنانی، اینترنت، لباس و … خیلی در مضیقه نیست اما برای خرید کتاب به تنگدستی می افتد؟

آشکار است که روی صحبت نویسنده موارد خاص نیست بلکه هدف نقد یک رویه عمومی است که در آن مواردی اولویت است که چندان به هویت علمی یک دانشجو مرتبط نیست. باری قرض گرفتن، خرید کتاب دست دوم یا حتی خرید نسخه الکترونیکی کتب نمی تواند راه حل باشد؟ بماند که مطمئنا می شود گزینه های دیگری مانند حمایت خیرین دانشگاهی یا خرید جمعی را هم به این موارد افزود.

کتابخانه ملی ایران
کتابخانه ملی ایران

مطالعه در آیینه آمار

آمار سرانه مطالعه ایران ۷۵ دقیقه و ۳۴ ثانیه محاسبه شده که ۱۵‌دقیقه و ۱۷ ثانیه به کتاب، ۲۱ دقیقه و ۳۱ ثانیه برای قرآن و ادعیه، ۳۲ دقیقه و ۳۶ ثانیه روزنامه و پنج دقیقه و۴۲ ثانیه به نشریه‌خوانی اختصاص پیدا کرده است. این آمارها هر دو فضای مجازی و فیزیکی را شامل می‌شود.

در همین حال بر اساس گزارش‌های آماری مرکز بین‌المللی مطالعات گذران وقت که در سال ۲۰۱۰ در ۲۲ کشور انجام داده است، بیشترین زمان اختصاص داده شده برای مطالعه کتاب در بین مردمان جهان مربوط به کشور فنلاند با ۴۴ دقیقه در روز است.[1]

در بیشتر کشورهای توسعه‌نیافته به‌دلیل وجود تنگ نظری ها و در نظر گرفتن دستمزد بسیار پایین برای کارهای فرهنگی، نویسندگان و ناشران تمایلی به تولید کتاب ندارند. نویسندگانی که کتاب هایشان در کشورهای دیگر با استقبال روبه‌رو می‌شود اما در کشور خودشان ماه‌ها و سال‌ها در کتابفروشی‌ها می‌ماند هیچ انگیزه‌ای برای نوشتن کتاب بعدی ندارند یا ناشرانی که با وجود هزینه بسیار در انتشار کتاب سود چندانی نصیبشان نمی‌شود.

به هر حال درباره میزان مطالعه در ایران، هرچند آمارهای ضد و نقیضی از سرانه مطالعه به گوش می‌رسد، اما واقعیت این است که وضعیت مطالعه با توجه به تیراژ کتاب‌ها و… بحرانی است. با اینکه رشد علمی در کشور در وضعیت مناسبی قرار دارد، اما همه افراد جامعه مطالعه نمی‌کنند و سطح آگاهی‌های افراد فاصله عمیقی با یکدیگر دارد.[2]

 

پانویس ها


[1]– رتبه واقعی ایران در مطالعه + جدول www.donya-e-eqtesad.com

[2]– همان

جشنواره" هنر برای همه"

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن