اقتصاد و کارآفرینی

دورکاری؛ تهدید یا فرصت؟

درباره شرایط دورکار در ایران

در دهه 1990م دورکاری مورد توجه عموم قرار گرفت و در سال 1995 شعار “کار چیزی است که شما انجام میدهید نه جایی که به آنجا سفر میکنید” ابداع شد. در دههنخست سال 2000، مرخصی سالانه یا تعطیلات در برخی از سازمانها به عنوان عدم حضور در محل کار تلقی میشد، از همین رو  برخی از کارمندان ادارات از دورکاری برای ادامه بررسی نامههای الکترونیکی و ایمیلهای کاری هنگام تعطیلات استفاده میکردند. با این حال امروزه دورکاری بوسیله طیف قابل توجهی از سازمان ها پذیرفته شده است.

فاطمه احمدی نویسنده: فاطمه احمدی

با درگیرشدن حیات قرن بیست و یکم با چالشی به نام کرونا، بسیاری از شرکت­ها و سازمان های کوچک و بزرگ تا حد امکان نوع فعالیت خود را تغییر داده و با برقراری ارتباط از راه دور با کارمندانشان در حال همکاری هستند. کار از راه دور که در زبان انگلیسی با نام Teleworking شناخته می ­شود، به معنای کار در خانه یا استفاده از فناوری­های مدرن حوزه ارتباطات برای برقراری ارتباط با کارفرما یا شغل خویش است.

دورکاری به افراد امکان می ­دهد تا در خانه، یک کافه یا جایی به مراتب دورتر از مکان شغلی خود، یک یا چند روز در هفته یا تمام وقت کار کنند. با توجه به شیوع کرونا و تاثیر آن بر فراگیری دورکاری، در نوشتار حاضر به وضعیت این شیوه کاری در ایران می پردازیم.

 

 مزایا و معایب دورکاری

مهم­ترین دلیل استفاده سازمان­ ها از شیوه دورکاری، کاهش هزینه­ ها به نظر می­رسد زیرا در این حالت کارمندان به دفتر یا اتاق مخصوص احتیاج ندارند، فضایی که در بیشتر موارد باید اجاره یا خریداری شود و هزینه ­های اضافی مانند روشنایی، خورد و خوراک و غیره را به سازمان تحمیل می کند. علاوه بر این دورکاری هزینه و زمان جابجایی در ترافیک شهری را کاهش می ­دهد.

در کنار این مهم ممکن است امکان برقراری تعادل بین مسئولیت های کاری افراد با زندگی شخصی و نقش خانوادگی (مثلا مراقبت از کودکان یا والدین مسن) را برای کارمندان تسهیل کند. برخی از سازمان­ ها نیز به دلایل زیست محیطی دورکاری را ترجیح می­ کنند.

مزایای دورکاری
مزایای دورکاری

طبق نظرسنجی رویترز تقریبا “از هر پنج کارگر در سراسر جهان، به ویژه کارمندان در خاورمیانه، آمریکای لاتین و آسیا، یک نفر به طور مداوم از راه دور کار می­ کند و هر روز تقریبا 10 درصد از خانه کار می­ کنند.”[1] از طرفی دیگر این شیوه کاری می­ تواند برای افرادی که سکوت و خلوت را ترجیح می دهند، شیوه کاری ایده آلی باشد.

از طرف دیگر نبود نظارت کافی بر این شیوه کاری بعضاَ موجب سواستفاده از هر دو طرف کارفرما و کارمند می شود. کلاهبرداری­ های اینترنتی با اپلیکیشن ­های مختلف و سرقت اطلاعات کاربران از جمله معایب دورکاری است.

 

شرایط دورکاری در ایران

با نگاهی اجمالی و جست­وجوی این واژه در فضای اینترنت به سایت ­ها، موقعیت­ های مختلف و متفاوتی جهت انجام پروژه ­های دورکاری برمی خوریم. در این سایت ها می ­توانید عضو شوید. پروژه ­هایی را بنا بر توانایی­ های خود دریافت کنید و در نهایت با توافق بر سر هزینه آن _که در بیشتر موارد مستقیما به حساب شما واریز نخواهد شد_ فعالیت مد نظر را به پایان برسانید.

در چنین شرایطی شما یک کارمند دورکار برای آن کسب و کار خواهید بود. در موارد دیگر شما می­توانید به عنوان یک فریلنسر _کسی که کارمند و کارفرمای خویش است_ فعالیت داشته باشید. این بدان معناست که فرد مستقیما با مشتری در ارتباط بوده و واسطی میان آن ها نخواهد بود و در شرایطی دیگر شما مستقیما کارمند یک شرکت بوده و در زمینه مورد نیاز آن شرکت شروع به فعالیت خواهید کرد.

امروزه در ایران مشاغلی مانند تولید محتوا، مترجمی، برنامه نویسی، طراحی­ و … در دسته شغل های دورکار پذیرفته شده­اند. با این حال باید پرسید دورکاری به همین راحتی است؟ بنا بر تجربیات نگارنده در این شرایط، بدون وجود هیچ گونه قرارداد مُدون و قانونی، طرفین به راحتی می­توانند در انجام وظایف خود کوتاهی کنند.

کارفرما می ­تواند به راحتی با کوچک­ترین بهانه پروژه دریافتی را رد کرده و از پرداخت به موقع و یا کامل دستمزد کارمند شانه خالی کند. با آگهی­ های ترغیب کننده، وعده­ه ای گمراه کننده به سوی ثروت­مند شدن در خانه، تنها با یک گوشی و از این دست مسائل، به راحتی می­ توان از نیروی کار، آن هم نیروی کاری که در این شرایط اقتصادی به دنبال تغییری چشمگیر در زندگی خود است، سواستفاده کرد.

در یک حالت طبیعی اصول کاری بر این امر استوار است که شما تامین کننده فعالیتی خواهید بود که در جایی به آن احتیاج است. به دیگر سخن شما توانایی خود را برای انجام کاری استفاده می­ کنید که در فرد یا سازمانی به آن نیاز دارد. اما در حالت غیرطبیعی، در برخی فعالیت­ های دورکاری، از شما می­ خواهند مبلغی پرداخت کنید تا آن ها شرایط کاری را برای شما فراهم کنند.

به طور مثال یک پی دی اف از چندین سایت مختلف دورکاری به شما خواهند فروخت که البته این مهم را پس از واریز متوجه خواهید شد. یا با شرایط کاری عجیبی مواجه خواهید شد که رغبت شما برای انجام آن فعالیت را از بین خواهد برد. به طور مثال ترجمه دیالوگ­ های یک فیلم به صورت ویدئوی ضبط شده از خودتان! گرچه نباید سواستفاده برخی افراد از اعتماد کارفرما را نادیده بگیریم.

در این میان مسئله جدی­تر دستمزدهای پائین ­تر از حد معمول در دورکاری است. به طور مثال در تولید محتوا بیشتر افراد بر اساس میانگین تعداد واژه ها، دستمزد خود را دریافت می ­کنند. اگر برای هر کلمه 20 تومان در نظر بگیریم برای یک محتوای 1800 کلمه ­ای تنها 36 هزار تومان پرداخت می شود. این در حالی است که در کمترین حالت ممکن تولید هر محتوا به حدود 5 تا 6 ساعت وقت نیاز دارد.

در چنین شرایط اقتصادی، این دست پرداختی ها به تلخند شبیه است. در آن طرف ماجرا کارمند نیز می ­تواند با پشت گوش انداختن و عدم تعهد به کارفرما، صرفا به جهت اینکه ساعت کاری شناور است، با تاخیر در فعالیت خود عملکرد شرکت را مختل کند بویژه آنکه بیشتر این نوع همکاری­ ها تنها با یک توافق کلامی آغاز می­ شوند. گرچه شیوه فعالیت دورکاری در دوران کرونا و حتی در حالت عادی می ­تواند روش مناسبی برای کسب درآمد باشد اما آن طور که پیداست آسیب های خاص خود را هم دارد که طبعا لزوم فرهنگ سازی و حتی تدوین قانون در این زمینه را ضروری می نماید.

 

پانویس 


[1]– About one in five workers worldwide telecommute: poll www.reuters.com

دیدگاهتان را بنویسید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا