جامعهمسایل اجتماعی

مدرک یا مهارت مسئله این است

درباره مدرک گرایی در جامعه ایران

طبق آخرین گزارش‌ها، ایران ۵ برابر کشورهای پیشرفته دنیا دانشگاه دارد. در واقع در ایران ۲ هزار و ۶۴۰ دانشگاه وجود دارد در حالی که دو کشور پرجمعیت آسیایی یعنی چین و هند در رده‌های پایین‌تری قرار دارند. بر این اساس چین تنها ۲ هزار و ۴۸۱ و هند هزار و ۶۲۰ دانشگاه دایر کرده است. گزارش مؤسسه اسپانیایی «CISC» نشان می‌دهد تعداد دانشگاه‌ها در اغلب کشورهای پیشرفته جهان زیر ۵۰۰ دانشگاه است؛ به‌ طوری ‌که آلمان ۴۱۲، انگلیس ۲۹۱، کانادا ۳۲۹، ایتالیا ۲۳۶ و هلند ۴۲۳ دانشگاه دارد. این تعداد دانشگاه در ایران حدود ۵ هزار میلیارد تومان از بودجه کل کشور را می‌بلعد و نزدیک به ۵۰ درصد از جمعیت بیکار کشور را تولید می‌کند. علاوه بر این بر اساس اعلام سازمان سنجش آموزش کشور در سال ۸۰، حدود دو میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در کنکور شرکت کرده‌اند که این جمعیت به ۸۰۰ هزار نفر در سال ۹۵ کاهش یافته است؛ این در حالی است که برخی کشورهای اروپایی نظیر نروژ، سوئد، دانمارک، فنلاند و… کمتر از صد دانشگاه باکیفیت تأسیس کرده‌اند. در همین راستا اگر حوزه‌های علمیه را هم به لیست دانشگاه‌های ایران اضافه کنیم می‌توان گفت ایران بزرگ‌ترین تولیدکننده مدرک تحصیلی است.

ایران، پایتخت مدرک‌گرایی در جهان
www.donya-e-eqtesad.com

لیلا راسخ نویسنده: لیلا راسخ

اگر نگاهی به اولویت تحصیلات دانشگاهی در چند دهه اخیر بیاندازیم متوجه پدیده مدرک گرایی افراطی و در نهایت وجود خیل عظیمی از فارغ التحصیلان بیکار بعنوان یک معضل اجتماعی و اقتصادی خواهیم شد. شاید همه ما در اطراف خود شاهد افرادی که تنها برای گرفتن مدرک دانشگاهی که نه علاقه ای به آن داشتند و نه انگیزه و امیدی به آینده شغلی آن، باشیم.

شهروندانی که هزینه بسیاری پرداخته و در نهایت ناامیدانه به شغلی کم درآمد و نامرتبط با علاقه خویش تنها برای فرار از بیکاری روی آورده‌اند. در چنین شرایطی باید پرسید چرا جامعه ایران این میزان به اخذ مدرک دانشگاهی گرایش دارد؟ چه عامل یا عواملی موجب شده است که اکثریت شهروندان مسیر موفقیت را صرفا در دانشگاه جستجو کنند؟

 

در جستجوی عوامل مدرک گرایی


شاید در یک نمای کلی بتوان به فرهنگ خاص جامعه و خانواده‌های ایرانی و علاقمندی ایشان برای داشتن فرزندان تحصیل کرده اشاره کرد. البته از طرفی هم وجود مدل های موفق تحصیلی و علمی برجسته در میان ایرانیان، بر مدرک گرایی در جامعه دامن زده باشد. نباید از نظر دور داشت پردرآمد معرفی شدن و برجسته شدن تنها چند رشته تحصیلی دانشگاهی در میان خیل رشته های دانشگاهی را می توان از دیگر عوامل گرایش جامعه ایرانی به مدرک گرایی نام برد! اما براستی از دید علمی و آماری ریشه مدرک گرایی چیست؟ آیا تمامی افراد تحصیلکرده در رشته های پرطرفداری چون پزشکی، برق، حقوق و … الزاما شهروندانی موفق و ثروتمند هستند و یا خواهند بود؟


تجربه جهانی آموزش


شاید این پرسش برای همه ما مطرح شده باشد که در دنیای امروز آموزش صحیح برای اشتغال موفق جوانان در کشورهای پیشرفته دنیا به چه صورت است؟ اساسا غول های اقتصادی و جوامع توسعه یافته به فرزندان و دانش آموزان خود چه آموزند؟ بر اساس بررسی ها و شواهد می‌توان به راحتی دریافت که در عصر حاضر پرچم آموزش مهارت همواره در کشورهای پیشرفته بالا است و برگ برنده مهارت‌ها فنی و اجتماعی است.

بر اساس پژوهشی در بریتانیا برای آموزش مهارت های مختلف به دانش آموزان 14 تا 19 سال، مدارس کوچک با ظرفیت 300 نفر ساخته شده است. بعضی از این مهارت ها عبارت اند از: نحوه اشتراک گذاری اطلاعات و نحوه ارتباط برقرار کردن با دیگران، کار و استخدام. در آلمان دانش آموزان در کنار آموختن دانش‌های مختلف می‌توانند در دوره های 5/3 تا 4 ساله در مدارس فنی و حرفه ای تحصیل کنند و یا برای کار در کارخانه حقوقی حدود 800 یورو دریافت کنند.

همچنین در برخی مدارس به دانش آموزان دو زبان خارجی، موسیقی، هنر و ورزش نیز آموزش داده می‌شود که البته فقط مخصوص دانش آموزان با نمرات بالا است. در ژاپن مانند دیگر کشورهای شرق آسیا به تحصیلات آکادمی همواره توجه می‌شود ولی باز هم در مدارس غیرفنی و حرفه ای نیز به دانش آموزان دختر و پسر مهارت‌های آشپزی و خانه داری هم آموزش داده می‌شود.

در کره جنوبی مدارس دو منظوره ای ساخته شده که دانش آموزان می توانند هم کار کنند و هم درس بخوانند. در کشور فنلاند با توجه به اینکه درس‌های مرسوم به دانش آموزان آموزش داده می شود معلم به آن ها اجازه می‌دهد که خودشان اطلاعات را پیدا کنند که از نظر منتقدان در این روش تمرکز روی مهارت است نه دانش! در ایالات متحده نیز سیستم‌های مختلفی برای آموزش وجود دارد و در مدارس مهارت‌های گوناگون آموزش داده می شود. نکته جالب توجه است کسانیکه دوره فنی و حرفه ای (مهارتی) را می گذرانند نمی‌توانند بعد از آن مدرک لیسانس (آکادمی) بگیرند.


بین مدرک و درآمد رابطه ای وجود دارد؟


وقتی صحبت از سطح درآمد مشاغل مختلف به میان می‌آید شاید سریعا نظرمان به سمت پزشکان، دندانپزشکان، وکلا و مانند این سوق پیدا کند. با این حال نظر کارشناسان در این مورد چیست؟ بر اساس آمارها و اسناد واقعی باید گفت که بله! جراحان و دندانپزشکان همواره در صدر دارندگان بالاترین درآمد در ایران قرار دارند و اما این تمام ماجرا نیست!

جراحان ایران
جراحان ایران

بر اساس گزارشی که بر پایه پایان نامه دکترای یکی از دانشجویان تهیه شده است، ده شغل پردرآمد در کشورمان مشخص گردید. بر اساس این پژوهش جراحان پلاستیک و قلب با درآمد متوسط سالی 8 میلیارد تومان (با احتساب تورم) جزء اولین دارندگان درآمدهای بالا و مشاغل پردرآمد در ایران هستند و بیدرنگ پس از آن فوتبالیست‌ها با متوسط درآمد سالیانه سه میلیارد قرار گرفته اند و سپس رتبه سوم، چهارم و پنجم به ترتیب به دندانپزشکان، طراحان لباس عروس و مدرسان کنکور (زیست شناسی) با متوسط درآمد سالیانه یک میلیارد و دویست می‌رسد!

بله! رتبه هفتم درآمد به هنرمندان و بازیگران تعلق گرفته و در مورد رتبه هشتم، نهم و دهم تعمیرکاران خودرو هم رتبه با مدرسان کنکور ارشد و مهندسین کارخانه‌ها قرار گرفته اند و با ماهیانه درآمد پنجاه میلیون تومان در این سه رتبه جز ده شغل پردرآمد ایران شناخته می شوند! طبق این گزارش آرایشگران زن با خلبانان و برنامه نویسان کامپیوتر از نظر سطح درآمد در یک رده قرار می گیرند.

به نظر می رسد تا اینجای امر علم بازنده نیست اما مهارت‌ها و مشاغل حرفه ای نیز همچنان پا به پای مدارک بالای علمی بوده و در مقابل آن ها در درآمدزایی بالا، هم رتبه ایستاده‌ اند! بطوریکه گروه سرآشپزان حرفه ای همتراز با نویسندگان مشهور با درآمد ماهی 200 تا 250 میلیون تومان جزء مشاغل پردرآمد ایران به ثبت رسیده است.

 

سطح استانداردهای مهارتی در ایران و جهان

برغم مسایل مطرح شده پاسخ یک پرسش بسیار حائز اهمیت است. آیا سطح دانش و استانداردهای مهارتی آموزش داده شده در ایران پاسخگوی نیازهای بازار کار است؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت گواهینامه‌های سازمان فنی و حرفه ای در تمام دنیا اعتبار دارد و افراد پس از گذراندن فرایند تعریف شده، اگر موفق به اخذ این گواهینامه‌ها شوند با توجه به بین‌المللی بودن این مدرک می‌توانند در تمامی کشورهایی که عضو سازمان جهانی کار هستند، مشغول به کار شوند.

امروزه بسیاری از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه عضو سازمان جهانی کار هستند. بگفته علی موسوی معاون آموزش سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای، اعتبار گواهینامه‌های فنی و حرفه ای کشور از مدارک دانشگاهی هم بالاتر است. در واقع می‌توان ادعا کرد که اگر کسی مثلا مدرک دانشگاهی مهندسی مکانیک از دانشگاه صنعتی شریف که از بهترین مدرک‌ها در کشور به شمار می‌آید، داشته باشد شاید نتواند به راحتی کسی که مدرک درجه دو فنی و حرفه ای را کسب کرده در خارج از کشور مشغول بکار می شود!

همچنین این مقام در مورد استانداردها، سطح سواد و تحصیلات کارآموزان آن تصریح کرده که سطح کلاس های فنی و حرفه‌ای در این موارد به گونه‌ای است که محدودیتی در آن ها وجود ندارد و در برخی از کلاس های آن باید کار آموزانی با مدرک لیسانس و فوق لیسانس یا حتی دکترا شرکت کنند!

موسوی در مورد اشتغال زایی و بازار کار آن در داخل کشور بیان داشت که در مورد شغل و تسهیلات آن وام‌های بسیار خوبی برای کارجویان در نظر گرفته شده که از جمله آن ها می توان اختصاص وام به مشاغل روستایی و خانگی تا راه اندازی بنگاه‌های اقتصادی زود بازده نام برد و از صندوق توسعه ملی تسهیلات بسیار خوبی ارائه می‌شود و با توجه به تصویب جدید نیز عدد و رقم آن از گذشته بالاتر است.

مهارت آموزی
مهارت آموزی


طرح ایران مهارت؛ تلاش برای تغییر


با توجه به موارد عنوان شده شاید بتوان گفت که یکی از راهکارهای مقابله با مدرک گرایی افراطی، تلاش برای تغییر نگرش خانواده‌ها، مدلسازی اشخاص موفق و معرفی افراد کارآفرین جهت ترغیب جوانان و نوجوانان به انتخاب رشته و مهارت با توجه به نیازها و علایق ایشان است. از طرف دیگر مسئله ارائه تسهیلات و حمایت‌های اقتصادی و سیاست گذاری درست می تواند در این زمینه بسیار کارساز باشد و باعث تغییر نگرش جامعه گردد.

در این راستا می توان از طرح ایران مهارت به عنوان یک طرح ملی یاد کرد که به تصویب و تفاهم بین سازمان فنی و حرفه ای و آموزش و پرورش رسیده است. بر اساس این طرح که شامل 500 زیرمجموعه در رشته فنی می باشد، دانش آموزان طبق علاقمندی های خود می بایست یک یا چند مهارت را برگزیده و در طول مدت تحصیل متوسطه طبق استاندارد و ساعات تعیین شده آن را بیاموزند.

به این ترتیب طرح ایران مهارت تلاش دارد تا دانش آموزان را از محفوظات کتاب های درسی خارج نماید و مهارت های مورد علاقه دانش آموزان را بصورت عملی به ایشان آموزش دهد. در پایان نیز گواهینامه پایان دوره برای دانش آموزان صادر می شود که بعنوان اولین رزومه کاری معتبر آنان برای ورود به بازار کار محسوب می شود که این امر می تواند در توسعه کار افرینی و ایجاد انگیزه بسیار موثر باشد.

برچسب ها
جشنواره" هنر برای همه"

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

نوشته های مشابه

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن