تیتر اولجامعهمسایل اجتماعی

بازی و جامعه پذیری

درباره نقش بازی و اسباب بازی در جامعه پذیری کودکان

از دیدگاه آلفرد آدلر روانشناس اتریشی، بازی کودک، نوعی وقت‌کشی نیست بلکه اشتغال به حرفه است که باعث مهارت و شکوفایی استعدادهای اجتماعی افراد می‌گردد. کودک از طریق بازی و همانندسازی خود با بزرگسالان تصویر خود را به عنوان شهروندی که باید مسئولیت‌ها و نقش‌های مناسبی را در یک نظم اجتماعی به عهده گیرد، گسترش داده و به عنوان شخصیتی موجود و مستقل در یک جامعه آزاد جلوه‌گری می‌کند. بدین طریق کودک با هر تغییری در روابطش با جهان، به‌طور مستمر خود را از نو کشف می‌کند. تصویرش را از «خود» تا آنجا که می‌تواند و در توان دارد، مورد تجدیدنظر قرار می‌دهد.

مهجور، سیامک؛ روان‌شناسی بازی، تهران، راهگشا، 1372، چاپ دوم، صفحه 80

تینا تقوی نویسنده: تینا تقوی

بازی کردن برای کودکان، از ضرورت‌های اجتماعی، زیستی و روانی است و ریشه در ساختار روان‌شناختی، زیست شناختی و اجتماعی نوع بشر دارد. اسباب‌بازی ها نیز رکن مهمی در بازی‌های کودکان دارند و پاسخگوی مناسبی برای نیازهای روانی، زیستی و اجتماعی آن ها هستند.

در حقیقت اسباب بازی و بازی، محملی است که به واسطه آن، کودك ضمن تنش های زیست شناختی، روان شناختی و اجتماعی خود، به تعادل ضمنی دست می یابد. بازی کردن راهی برای بیان احساسات کودکان نیز هست.

اسباب بازی کودکان به عنوان ابزاری مهم، در فرهنگ پذیری و اجتماعی کردن کودکان نقش به سزایی دارد کودک از همان ابتدای زندگی با این پدیده آشنا می شود از طریق آن نقش های اجتماعی را می آموزد و با جهان پیرامون خود ارتباط برقرار می کند به طور کلی قدرت بازی فوق العاده است و برخلاف تصور سطحی، بازی، به ویژه بازی های دوران کودکی، امری جدی و سازنده هستند.

 

بازی و رشد شخصیت کودک
بازی و رشد شخصیت کودک

اهمیت جامعه پذیری و انتقال فرهنگ

جامعه پذیری زمانی اتفاق می‌افتد که کودک هنجارها، ارزش‌ها و باورهای جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند را می‌آموزد و یاد می‌گیرد که این روش‌ها را در زندگی اجتماعی خود و در برخورد با افراد جامعه به کار گیرد.

کودک از طریق فرآیند جامعه پذیری، در خصوص فرهنگ جامعه خود نیز می‌آموزد و در واقع انتقال فرهنگی، طی فرآیند جامعه پذیری اتفاق می‌افتد. جامعه پذیری در کودکان از ابتدای تولد آغاز می‌شود. در تمامی جوامع و ملت‌ها، هدف از اجتماعی کردن کودکان، آماده کردن آن‌ها برای به عهده گرفتن نقش در بزرگسالی است.

از دیگر اهدافی جوامع را به تلاش برای جامعه پذیر کردن کودکان وامی دارد، انتقال ارزش‌ها و هنجارهای جامعه به آن‌ها است در جهت آموزش حفظ نظم و انسجام اجتماعی توسط آنان. جامعه پذیری کودکان از عوامل بسیار زیادی تاثیر می‌پذیرد و در بلند مدت نیز، تاثیر بسیاری بر جامعه خواهد گذاشت.

این کودکان آینده‌ی هر کشوری را خواهند ساخت و طی سالیان و در طول چند دهه، سرمایه انسانی را در اختیار کشورها قرار خواهند داد. عدم توجه به جامعه پذیری و کم اهمیت شمردن آن، آسیب‌ها و چالش‌های بسیاری را برای کشورها به وجود خواهد آورد.

 

کارکردهای اجتماعی بازی

بازی کودکان را باید جدی‌ترین کار آنان قلمداد کرد. بازی، تلاش و فعالیتی لذت‌بخش، خوشایند و مفرحی است که برای رشد همه‌ جانبه کودک ضروری است. کودکان خردسال نمی‌توانند افکار و عقاید خود را به راحتی با کلام بیان کنند، بنابراین معمولا از طریق بازی خود را ابراز می‌کنند.[1]

از دیدگاه هال[2] کودک برای تبدیل شدن به یک انسان اجتماعی، مراحلی را که بشر اولیه برای رسیدن به تمدن فعلی پیموده است، از طریق بازی طی می کند. از دیدگاه آدلر بازی وسیله ای است برای آرام ساختن میل خودنمایی و برتری جویی کودک.

به گفته آدلر بازی به کودکان این امکان را می دهد که امیال مزبور را با توجه به خواست های خود به راحتی دگرگون ساخته و در بازی‌های خود نشان دهند.[3] بطور کلی در بازی کردن کودک مهارت برقراری ارتباط با دیگران، مشارکت، احترام به قوانین، یادگیری مفاهیمی مثل جمع و نیازهای فردی و اجتماعی و … را فرامی گیرد.

 

اسباب بازی و نقش‌های اجتماعی

اسباب بازی از اولین وسایلی است که خارج از بطن مادر، در اختیار کودک قرار می‌گیرد. به کمک بازی با اسباب‌بازی، کودک می‌آموزد که می‌تواند بر اجسام خارجی تاثیر بگذارد، با مفاهیم دنیای واقعی آشنا شود و به صورت غیر مستقیم آموزش و پرورش یابد.

اسباب‌بازی‌ها نیازهای اجتماعی، هوشی، عاطفی و جسمانی کودک را برآورده کرده و شخصیت، خلاقیت و ذهنیت کودک از محیط اطراف خود را تنظیم می‌کنند. رشد کودک در جریان پنج سال اول زندگی، بیش از هر دوره سنی دیگر، به اسباب‌بازی هایی که در دسترس او قرار می گیرد، وابسته است.

کودکان هنگام بازی با وسایل درنظرگرفته شده برای آن ها، نقش های مختلف را بازی و تمرین می کنند. یکی از کارکردهای اسباب بازی‌ها، انتقال ارزش ها و باورهای اجتماعی و نقش پذیری است. اسباب بازی‌ها حتی می‌توانند کلیشه‌هایی در ذهن کودکان ایجاد کنند.

برای مثال هنگامی که سازندگان اسباب بازی، اسباب بازی‌ها را به انواع دخترانه و پسرانه تقسیم می‌کنند، آشکارا از همان سنین کودکی به تفاوت‌های میان دختر و پسر می‌پردازند.

دختر بچه‌ای که از کودکی در دنیایی صورتی، عروسکی را به فرزندی می‌گیرد و برایش با اسباب بازی‌هایی با طراحی وسایل آشپزخانه غذا می‌پزد، نقش مادری، لطافت و خانه داری از همان ابتدا در وجودش نهادینه می‌شود و یا پسر بچه‌ای که با اسباب‌بازی‌هایی چون تفنگ و ماشین بازی می‌کند و پدر مادرهایی که از این تفاوت‌ها استقبال کرده و مطابق رده بندی‌های این چنینی برای کودکان خود، دست به انتخاب می‌زنند، همگی شخصیت، جامعه پذیری و فرهنگ کودک را تشکیل می‌دهند.

 

پانویس ها


[1] – قزوینی‌نژاد، حمیرا؛ کلیات بازی‌درمانی، تهران، آییژ، 1385، چاپ اول، صفحه 1

[2] – Granvil Stanly Hall بنیان گذار انجمن روانشناسی آمریکا

[3] – مهجور، سیامک؛ روان‌شناسی بازی، انتشارات ویرایش، بهمن 1397

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن

بلوک تبلیغ حذف شد

با غیرفعال کردن بلوک تبلیغات از ما حمایت کنید.