فرهنگ ایرانیفرهنگ و هنر

شب یلدا،بلندترین شب سال ؛ درباره ی شب چله یا شب یلدا

آیین شب چله یا شب یلدا از دیرباز در فرهنگ ایرانی جایگاه قابل تاملی داشته است و از معدود جشن های ایرانی محسوب می شود که برغم همه ی فراز و فرودهای تاریخی همچنان به حیات خود ادامه می دهد.  نوشتار پیش رو ترجمه و تلخیصی است از مقاله “چله” در دایره المعارف ایرانیکا که به مناسبت شب یلدا تدوین شده است.

جهت کسب اطلاعات بیشتر بنگرید به ČELLA

www.iranicaonline.org

 

مترجم

پرستو محمدی

بر اساس تقویم های قدیمی، در سال سه چله وجود دارد. یکی در تابستان تحت عنوان “چله ی تابستان” و دو مورد دیگر در زمستان. چله تابستان که “قلب الاسد” هم نامیده می شود از اول تیر/21 ژوئن آغاز می گردد و در 5 مرداد /26جولای خاتمه می یابد و در واقع سی روز به طول می انجامد.

ار آنجایی که چله ی تابستانه به اندازه ی آن هایی که در زمستان هستند دارای اهمیت نیست و این که حتی چهل روز هم طول نمی کشد، محتملا یک رخداد ثانویه باشد که از طریق شباهت و مقایسه ی بین چله های تابستان و زمستان به وجود آمده است. چله های زمستان تحت عنوان “چله ی بزرگ” یا “چله بزرگه” و “چله ی کوچک” یا “چله کوچیکه” خوانده می شوند. چله بزرگ در روز اول زمستان یعنی اول دی ماه مصادف با  22 دسامبر آغاز می شود و تا 40روز یعنی تا 11بهمن/ 30 ژانویه به طول می انجامد (بنابراین چله 20روز + 20 شب  = 40 شبانه روز به طول می انجامد) و در روزهای پایانی بهمن (30بهمن/20فوریه) به پایان می رسد.[1]

سردترین روزهای زمستان، چهار روز آخر چله ی بزرگتر و چهار روز اول چله ی کوچکتر هستند بنابراین”چار-چار” (چهار-چهار) نامیده می شوند. گفته می شود که این دو چله در واقع دو برادر به نام های اهمن و بهمن هستند که در طول دوره ی چار-چار با هم بحث و گفت و گو می کردند. برادر جوان تر، بهمن، برادر بزرگ تر خود، اهمن را برای اینکه نتوانسته باعث سرمای شدید و کافی برای آسیب رساندن به مردم شود، تحقیر می کرد. او به برادرش می گوید: اگر من به اندازه ای که تو وقت داشتی، وقت داشتم هوا را آنچنان سرد می کردم که نوزادان به دنیا نیامده در رحم های مادرانشان منجمد شوند. برادر بزرگ ترش پاسخ می دهد: تو نمی توانی کاری انجام دهی، زیرا بهار پشت سرت می رسد.[2]

شب یلدا
شب یلدا

 

رسوم شب چله یا شب یلدا

 چله ی بزرگ تر، شب چله یا یلدا خوانده می شود و فرصتی برای جشن های ویژه است. در بیشتر نقاط ایران، خانواده های بزرگ دور هم جمع می شوند و از یک شام خوب لذت می برند. انواع متنوعی از میوه ها و شیرینی جات که به طور ویژه ای برای این شب تهیه شده اند یا نگه داشته شده اند، سرو می شوند.

در بعضی نواحی عقیده بر این است که چهل خوراکی متنوع باید در طول جشن شب چله صرف شود.[3] نمادین ترینشان هندوانه است که به طور ویژه از تابستان برای این جشن نگه داری می شود. عقیده بر این است که مصرف هندوانه در شب چله، سلامتی و خوب بودن افراد را در طول ماه های تابستان با محافظت از شخص در برابر قربانی شدن بوسیله ی گرمای زیاد و بیماری هایی که گرم مزاجی به همراه دارد، تضمین می کند.

بعد از شام افراد مسن تر دیگران را با گفتن افسانه ها و حکایات و ضرب المثل ها سرگرم می کنند.[4] برای مثال در خراسان باور این است که خوردن هویج، گلابی، انار و زیتون سبز انسان را در مقابل نیش مضر حشرات به ویژه عقرب ها محافظت می کند. خوردن سیر در این شب، شخص را در برابر درد مفاصل حفظ می کند.

قرار دادن دهان یک نفر نزدیک گوش الاغ و زمزمه کردن درون گوش آن برای درمان هر بیماری مزمنی، قطعی است.[5] سنت رایج دیگر در شب چله، شامل مردان جوان نامزد کرده می شود. این افراد یک سینی شامل هفت نوع میوه و هدایای متنوع را برای نامزدهای خود در این شب می فرستند. در برخی نواحی دختر و خانواده اش دوباره هدیه را به وسیله ی فرستادن هدایایی دیگر برای مرد جوان، بر می گردانند.[6] سرگرمی مورد علاقه و رایج شب یلدا، فال گرفتن به وسیله ی دیوان حافظ است.[7] عقیده بر این است که کسی نباید بیشتر از سه بار با دیوان حافظ فال بگیرد زیرا این امر ممکن است منجر به عصبانی شدن شاعر شود.[8]

با ما همراه باشید در ماهنامه سرند

 

پانویس ها


[1]-Donaldson,p.95;Enjavi,I,p.18;masse’,croyances,p.182

[2]-Enjavi,I,p.3

[3]-Enjavi,I,p.130

[4]-Enjavi,I,pp.18-27

[5] Sakurzada,p.227

[6] Enjavi,II,p.154;Sakurzada,p.228

[7]-Fal_e hafez,q.v

[8]-Payanda,pp.180-82;Enjavi,I,p.126

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

همچنین ببینید

بستن
بستن

بلوک تبلیغ حذف شد

با غیرفعال کردن بلوک تبلیغات از ما حمایت کنید.