فرهنگ ایرانیفرهنگ و هنر

مادر ادبیات کودک

نگاهی به زندگی تورای میرهادی، مادر آموزش و پرورش مدرن ایران

از تأسیس مدرسه ی فرهاد و به کارگرفتن دانش و تجربیات نوین آموزشی تا راه اندازی شورای کودک و تدوین فرهنگ نامه ی کودکان و نوجوانان و… که هرکدام کاری چنان بزرگ و درخور است که خود نیاز به مجالی جداگانه دارد برای نوشتن. توران میرهادی پس از پذیرفته شدن در دانشگاه، با افرادی مانند جبار باغچ هبان و محمدباقر هوشیار آشنا شد که برای مبارزه با بی سوادی تلاش م یکردند. این آشنایی، راه اصلی او را برای تحصیل مشخص کرد. میرهادی برای آموزش در زمین هی علوم تربیتی و روا نشناسی بها روپا رفت. او در رشته ی روانشناسی تربیتی و همزمان در رشته ی آموزش پیش از دبستان و ابتدایی در فرانسه درس خواند.

نویسنده

فاطمه قاسمی پور

25خردادماه، زادروز بانویی است که بیش‌از شصت سال از عمر خود را در آموزش‌وپرورش و ادبیات کودکان کوشید و به‌حق، «مادر ادبیات کودک و نوجوان» در ایران لقب گرفت. توران میرهادی، یکی از شخصیت‌های تأثیرگذاری است که نقشی انکارناپذیر در تحول نظام آموزش‌وپرورش ایران دارد.

از تأسیس مدرسه‌ی فرهاد و به‌کارگرفتن دانش و تجربیات نوین آموزشی تا راه‌اندازی شورای کودک و تدوین فرهنگنامه‌ی کودکان و نوجوانان و… که هرکدام کاری چنان بزرگ و درخور است که خود، نیاز به مجالی جداگانه دارد برای نوشتن. توران میرهادی پس‌از پذیرفته‌شدن در دانشگاه، با افرادی مانند جبار باغچه‌بان و محمدباقر هوشیار آشنا شد که برای مبارزه با بی‌سوادی تلاش می‌کردند.

این آشنایی، راه اصلی او را برای تحصیل مشخص کرد. میرهادی برای آموزش در زمینه‌ی علوم تربیتی و روان‌شناسی به اروپا رفت. او در رشته‌ی روان‌شناسی تربیتی و همزمان در رشته‌ی آموزش پیش‌از دبستان و ابتدایی در فرانسه درس خواند. از این پس بود که میرهادی با نگرشی تازه و نوین آشنا شد:

” آن چیزی که توی چهارسال اقامت در فرانسه و یک سال کار در آلمان برای من خیلی خیلی سوال‌برانگیز شده بود، به خصوص که رشته‌ی تحصیلیم هم روان‌شناسی و تعلیم و تربیت بود، این بود که جنگ چجوری اتفاق افتاد؟ مگر فرانسوی‌ها آدم‌های بافرهنگی نیستند؟ مگر آلمانی‌ها آدم‌های بافرهنگی نیستند؟ پس این بلاها را چجوری این اروپایی‌های بافرهنگ سر خودشان آوردند؟ یعنی روند تاریخ معاصر اروپا بین جنگ جهانی اول و دوم و خود جنگ جهانی دوم برای من که یک دانشجو بودم پر از سوال بود که چرا؟ چرا؟ چرا؟ من اسم این را گذاشتم «چرای بزرگ زندگی» و علتش را جستجو می‌کردم. هر جا هم که می‌رفتم دنبال این بودم که این اتفاق‌ها چجوری می‌افتد… این‌ها که هستند؟ کجا تربیت شده‌اند؟ مادرشان کی بوده؟ پدرشان کی بوده؟ چه اتفاقی در زندگی آن ها افتاده که وادار شدند یک چنین وضعیتی را قبول کنند؟ نهایتاً توجه من رفت به طرف سیستم‌های آموزش و پرورش جهان. تمام توجهم رفت به سوی آموزش و پرورش.”[1]

 پس‌از فراغت از تحصیل به ایران بازگشت و در سال 1334 با پشتیبانی پدر و مادرش، کودکستان فرهاد را تأسیس کرد. دو سال بعد مدرسه‌ی فرهاد و پس‌از آن در سال 1356 سه واحد کودکستان، دبستان و راهنمایی به صورت مجموعه‌ی آموزشی درآمد؛‌ مجموعه‌ای که دانش‌آموزان در اداره‌ی آن سهیم بودند و قوانین مدرسه را خودشان وضع می‌کردند: “در واقع مدرسه یک خانواده‌ی بزرگ بود که هر بچه‌ای خودش حق داشت خودش باشد. خودش تصمیم بگیرد. همکاری بکند. با بچه‌ها فعالیت مشترک داشته باشد و یاد بگیرد.”[2]

در سال 1335 و با راه‌اندازی مجله‌ی سپیده فردا، نخستین نمایشگاه کتاب‌های کودک و نوجوان در دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران برپا شد. پس ‌از آن و در سال 1341، شورای کتاب کودک را تأسیس کرد و همواره نقشی تأثیرگذار و برجسته در آن ایفا می‌کرد.

مادر ادبیات کودک توران میرهادی
مادر ادبیات کودک توران میرهادی

تأسیس شورا، در واقع نقطه‌ی شروع رسمیت‌یافتن ادبیات کودکان در ایران است. این نهاد با فعالیت‌های گوناگون،‌ از ابتدای تأسیس تاکنون،‌ نقشی پویا در پیشبرد ادبیات کودک و نوجوان ایران همگام با دیگر کشورها داشته است. در پی همین فعالیت‌ها،‌ میرهادی با همکاری دیگر اعضای شورا، اقدام به تألیف فرهنگ‌نامه‌ی کودکان و نوجوانان کرد؛ اولین كتاب مرجع ایرانی برای كودكان و نوجوانان که در دوره‌ی شانزدهم كتاب سال جمهوری اسلامي ايران ازطرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، به‌عنوان كتاب سال برگزيده شد.

دو دوره عضويت در هيئت مديره‌ی دفتر بين‌المللي كتاب براي نسل جوان؛ چهار دوره عضويت در هيئت داوران جايزه‌ی بين‌المللي هانس كريستين آندرسن؛ عضويت در هيئت داوران بين‌المللي تصويرگران براتيسلاوا؛ يكي از هفت سخنران دعوت‌شده در كنگره‌ی بين‌المللی ادبيات كودكان در ژاپن در سال 1365؛ يكي از بيست متخصص دعوت‌شده‌ی جهاني براي شركت در جلسه‌ی برنامه‌ريزی ده سال آينده (2001-2010) يونيسف؛ از دیگر فعالیت‌های توران میرهادی است.

در همه‌ی این فعالیت‌ها، اتفاق‌هایی چون از دست‌دادن برادر، فرزند، همسر و… در زندگی توران میرهادی رخ داد؛ اما هیچ‌کدام روح پرتلاش و بزرگ او را به سکون وانداشت: “مسئولیت ادامه دارد. مسئولیت‌ها که کم نمی‌شود. من باید بدانم که چه خبر است. برای اینکه بتوانم یک نظری بدهم، باید بخوانم، باید ببینم، باید بسنجم، باید گوش بدهم، باید بروم ببینم… به نظر من انسان امروز دیگر نه به خودش محدود می‌شود نه به خانواده‌اش و نه به اجتماعش. برای انسان امروز کل بشریت مطرح است… برای اینکه در همه‌ی زمینه‌ها باید حرفش را بزند، باید کارش را بکند.”[3]

کتاب‌شناسی توران میرهادی

از آثار میرهادی می توان به  تعلیمات اجتماعی سوم دبستان؛ تهران: سازمان کتاب‌های درسی ایران، وزارت آموزش و پرورش، ۱۳۴۷، فهرست کتاب‌های مناسب برای کودکان و نوجوانان؛ [تهران]: شورای کتاب کودک، ۱۳۴۷، ج‍س‍ت‍ج‍و در راه‌ها و روش‌های ت‍رب‍ی‍ت؛ ت‍ه‍ران: آت‍ل‍ی‍ه، ۱۳۶۲ و ک‍ت‍اب ک‍ار م‍رب‍ی ک‍ودک: ب‍رن‍ام‍ه‌ی ک‍ار س‍الان‍ه‌ی م‍رب‍ی در م‍ه‍د ک‍ودک و ک‍ودک‍س‍ت‍ان؛ ت‍ه‍ران: آگ‍اه، ۱۳۷۰ اشاره کرد.

وی همچنین كتاب‌ها و مقاله‌هایی چون  افسانه‌ی چینی برای كودكان؛ گنجشك كوچولو؛ رفتار والدین ما باید چگونه باشد، تفاهم بین‌المللی به‌وسیله‌ی كتاب‌های كودكان و نوجوانان؛ آنچه از كنگره آموختیم؛ در باب افسانه‌ها و اسطوره‌ها برای كودكان و نوجوانان با همكاری ثریا قزل‌ایاغ را ترجمه کرده است.

پانویس ها


1- توران میرهادی، همسر،‌مادر، مربی؛ موسسه مادران امروز: 1386؛‌ ص 6

2- همان؛ ص 15

3- همان؛ ص 28-29

Save

Save

Save

Save

برچسب ها
جشنواره" هنر برای همه"

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن