تیتر اولجامعهمسائل اجتماعی

مدرسه مروج سلامت

درباره چیستی مدارس مروج سلامت با نگاهی به گزارش سازمان جهانی بهداشت

یلدا دنیایی مبرز
نویسنده:
یلدا دنیایی مبرز

اگر می پسندید به اشتراک بگذارید

یک سیستم آموزشی زمانی یک سیستم کارآمد و موثر تلقی می¬شود که بتواند سلامت و رفاه دانش آموزان، کارکنان و جامعه¬ پیرامونی خود را ارتقا دهد. رویکرد مدرسه¬ مروج سلامت بیش از 25 سال پیش معرفی و در سطح جهان ترویج شد. با این حال راه زیادی برای پیمودن باقی مانده و آرمان یک سیستم کاملا یکپارچه و پایدار هنوز محقق نشده است و تعداد کمی از کشورها این رویکرد را اجرایی کرده¬اند. مقوله¬هایی مانند سلامت، رفاه و نتایج آموزشی کاملا درهم تنیده¬اند و مدارس بستر بسیار مهمی برای آموزش، سلامت و رفاه دانش‌آموزان، خانواده‌ها و جامعه هستند. تعطیلی مدارس در دوران همه¬گیری ویروس کرونا بیش از پیش نمایان¬گر این پیوندها بوده است
- Gabby Salamone

طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، سلامتی فقط به معنای عدم وجود بیماری یا ناتوانی نیست بلکه به معنای  برخورداری از رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی نیز است[1] و ابعاد گوناگونی دارد. برنامه­ “مدرسه­ مروج سلامت”[2] یک حرکت جهانی و حاصل همکاری سازمان بهداشت جهانی و سازمان یونسکو است و هدف آن آموزش، ترویج، استقرار و ارتقای سلامت دانش­ آموزان به عنوان نسلی است که آینده­ یک کشور را رقم می­ زنند. این برنامه بر پایه­ مشارکت و تعامل والدین، سیستم آموزشی و دانش ­آموزان استوار است و رویکرد آن توانمندسازی دانش­آموزان در زمینه­ خودمراقبتی و پیشگیری از سوء تغذیه و بی تحرکی، مخاطرات سلامت روان، رفتارهای پرخطر، سوء مصرف مواد مخدر، الکل، خشونت و… است. از این رو به ترجمه و بازخوانی بخشی از یادداشت منتشر شده در سایت سازمان بهداشت جهانی در زمینه­ ضرورت ترویج مدارس مروج سلامت[3] می­پردازیم.

 

مدرسه­ مروج سلامت چیست؟

مدرسه­ مروج سلامت مدرسه ­ای است که به طور پیوسته ظرفیت خود را به عنوان بستری امن و سالم برای یادگیری، زندگی و کار تقویت می ­کند و برای ارتقای سلامت دانش ­آموزان و پیشرفت تحصیلی آنان با سرمایه­ گذاری بر پتانسیل سازمانی مدارس در جهت ارتقای شرایط فیزیکی، روانی، عاطفی و اجتماعی فراگیران و همچنین برای دستیابی به نتایج مثبت آموزشی تلاش می ­کند. یک مدرسه­ مروج سلامت به ارتقای همه­ حوزه­ های رفاه کمک می ­کند و در برابر بحران­ های مختلف جامعه مانند بلایای زیست­ محیطی، آماده، انعطاف­ پذیر و پاسخگو است. رویکرد سلامت­ محور این مدارس اثرات مثبتی بر حیطه ­های مختلف سلامت مانند افزایش فعالیت بدنی، بهبود تغذیه، کاهش استفاده از مواد مجاز و غیرمجاز و خشونت در دانش ­آموزان دارد. سازمان بهداشت جهانی شش ویژگی کلیدی را برای مدرسه­ مروج سلامت تعریف کرده است که فراتر از ارائه­ یک برنامه درسی در حوزه­ سلامت است و به طور گسترده ­تر اخلاق، مشارکت والدین، مدرسه و جامعه پیرامونی را دربرمی ­گیرد. این شش ویژگی کلیدی عبارتند از:

  • سیاست ­های مدرسه سالم
  • محیط­ فیزیکی سالم در مدارس
  • محیط­ اجتماعی سالم در مدارس
  • مهارت­ها و آموزش بهداشت
  • پیوند والدین و مدرسه
  • دسترسی به خدمات بهداشتی مدرسه

 

چرا سرمایه­ گذاری بر مدارس مروج سلامت مهم است؟

  1. مدارس بستری برای دستیابی به سلامتی هستند.

مدارس به عنوان یک بستر کلیدی برای ارتقای سلامت، رفاه و رشد کودکان و نوجوانان در نظر گرفته می ­شوند. در سطح جهان اکثر کودکان و نوجوانان به طور پیوسته از دبستان تا دبیرستان در مدرسه ثبت ­نام می­کنند. در بهترین حالت، مدارس مراکزی امن و مطمئن هستند که دانش‌آموزان می‌توانند در آنجا دانش، نگرش، رفتار، مهارت‌ها و تجربیاتی را کسب کنند که پایه‌ای برای شکل ­گیری شخصیت آنان به عنوان شهروندانی سالم، تحصیل‌کرده و متعهد است. به عنوان مثال مدارس می ­توانند به عوامل اجتماعی موثر بر سلامت (مانند خشونت مبتنی بر جنسیت) بپردازند و با شکل­ دهی هنجارهای گروه همسالان و مهارت های اجتماعی، سلامت دانش آموزان را ارتقا دهند (به عنوان مثال توانمندسازی دانش­ آموزان برای اجتناب از مصرف مواد مضر مانند الکل و تنباکو، توصیه­ های تغذیه ­ای و آموزش جامع جنسی).

بسیاری از دانش‌آموزان و والدین نیز مدارس را به ‌عنوان مراکزی امن برای دریافت مشاوره و حمایت در حوزه­ سلامت می‌دانند. مدارس می‌توانند یک پل ارتباطی در ارائه­ خدمات سلامت مانند واکسیناسیون و دسترسی به وعده­ های غذایی سالم برای دانش­آموزان به ویژه در مناطق روستایی یا مناطق کم­برخوردار باشند. در این بین، نابرابری جنسیتی همچنان یک موضوع مهم و برجسته در آموزش است. هنوز در بسیاری از مناطق دختران دسترسی کمتری به مدرسه دارند و نسبت به پسران سواد پایه­ کمتری دارند. با این حال سرمایه‌گذاری جهت آموزش و پرورش دانش‌آموزان سالم‌تر و با تحصیلات بهتر، به‌ویژه دانش ­آموزان دختر، سلامت آنان را  به عنوان والدین احتمالی آینده بهبود می‌بخشد. بنابراین مدارس بستر مهمی هستند که نه تنها بر سلامت و رفاه دانش آموزان، خانواده ها، کارکنان مدرسه بلکه به طور گسترده تر بر کل جامعه تاثیر می­گذارند.

 

  1. مفاهیمی مانند رفاه، بهداشت و آموزش به هم مرتبط هستند و درهم تنیده­اند.

بین سلامت، رفاه و نتایج آموزشی پیوندهای گسترده­ای وجود دارد و در دستیابی به نتایج مطلوب آموزشی، سلامت و بهزیستی دانش­ آموزان یک اصل بنیادین است. سلامت و رفاه بهتر دانش‌آموزان، از جمله رفتارهای بهداشتی مانند فعالیت بدنی، تغذیه­ سالم و ارتقای مهارت‌های عاطفی­_اجتماعی با حضور در مدرسه، افزایش مشارکت و عملکرد تحصیلی آنان مرتبط است. ارتقای مهارت­ های عاطفی_اجتماعی باید به عنوان یک هدف آموزشی در استانداردهای یادگیری دانش آموزان گنجانده شود. دسترسی به آموزش، تحصیلات بهتر و مدرسه­ های امن و حمایت‌کننده با نتایج بهتر در حوزه­ سلامت دانش‌آموزان همراه است که این نتایج تا زمان بزرگسالی نیز ادامه می‌یابد. در سال 2019 سازمان بهداشت جهانی با توجه به تاثیرات متقابل بین سلامت، محیط‌های حمایتی و عوامل اجتماعی، برای بهزیستی نوجوانان پنج حیطه­ بهم پیوسته را مدنظر قرار داد.

  • سلامت و تغذیه­ مطلوب
  • ارزش ­های مثبت و مشارکت در جامعه
  • امنیت و و یک محیط حمایتی
  • یادگیری، صلاحیت و شایستگی، آموزش و پرورش، مهارت ها و قابلیت استخدام
  • عاملیت و تاب آوری

پیچیدگی پیوندهای بین سلامتی، رفاه و یادگیری با تاثیر تعطیلی مدارس در مواجه با همه‌گیری ویروس کرونا به خوبی نشان داده شد. تعطیلی ­ها نه تنها اثرات مخربی بر مشارکت دانش ­آموزان، نتایج آموزشی و یادگیری داشته ­اند بلکه منجر به مشکلات سلامت روان نیز شده ­اند. در حالی که دامنه و اثرات درازمدت این بیماری همه­ گیر هنوز به طور کامل مورد توجه قرار نگرفته است، مدارس باید تغییرات نوآورانه و مبتکرانه ایجاد کنند. در بسیاری از سیستم ­های آموزشی، مدارس به سرعت با یادگیری از راه دور در مقیاس وسیع، فن‌آوری‌های جدید و برنامه‌های بازتعریف شده برای پاسخگویی به نیازهای عملی دانش‌آموزان و خانواده‌ها، خود را با شرایط موجود تطبیق دادند. تعطیلی مدارس و تغییر مسیر به سمت آموزش از راه دور همچنین درک گسترده‌تری از نقش حیاتی مدارس در سلامت و رفاه دانش‌آموزان، خانواده‌ها، مدارس و جوامع محلی به همراه داشته است.

 

 مدارس مروج سلامت چه دستاوردهایی می­ توانند داشته باشند؟

رویکرد مدارس مروج سلامت با پیشرفت ­های قابل توجهی در بسیاری از حوزه ­های سلامت، رفاه، تغذیه و عملکرد دانش ­آموزان همراه بوده است. بر اساس مطالعات در کشورهایی که رویکرد مدارس، سلامت ­محور بوده است شاهد بهبود شاخص توده بدنی، افزایش فعالیت بدنی، آمادگی جسمانی، تغذیه­ سالم، کاهش استعمال دخانیات و مصرف مواد مخدر، کاهش رفتارهای پرخطر و خشونت و افزایش مشارکت در امر آموزش بوده ­اند. همچنین بر اساس مطالعات مدارس مروج سلامت می ­توانند نابرابری در حوزه­ سلامت و آموزش را کاهش ­دهند. برای مثال بیماری­ هایی مانند سوء تغذیه، کم­ خونی، اختلال بینایی، اضطراب و … و همچنین تجربیات زیسته­ نامطلوبی مانند خشونت بین فردی می­ توانند بر عملکرد تحصیلی دانش ­آموز و فرآیند یادگیری وی تاثیر منفی داشته باشند. از این رو یک مدرسه­ مروج سلامت می­ تواند با تشخیص و ارجاع زودهنگام بر هر دو جنبه­ سلامت و آموزش دانش ­آموزان تاثیر به سزایی داشته باشد.

مدارس مروج سلامت
مدارس مروج سلامت

تبدیل هر مدرسه به یک مدرسه­ مروج سلامت

اقدامات برنامه‌ریزی‌شده برای نهادینه‌سازی ارتقای سلامت در تمام جنبه‌های سیستم‌های آموزشی مانند حاکمیت فرآیند آموزشی و محتوای آن، تخصیص منابع، آموزش حرفه ­ای آموزگاران، سیستم‌های اطلاعاتی و مدیریت عملکرد ضروری است. برای تسریع پیشرفت جهانی در جهت تبدیل هر مدرسه به یک مدرسه­ مروج سلامت، سرمایه­ گذاری در سطوح ملی و منطقه ­ای مورد نیاز است. در این راستا سال 2018 سازمان بهداشت جهانی و یونسکو برنامه ­ای را برای” تبدیل هر مدرسه به یک مدرسه­ مروج سلامت” اعلام کردند که شامل التزام کشورها به توسعه­ و ترویج استانداردها و شاخص­های جهانی برای ترویج مدارس مروج سلامت است. این استانداردها و شاخص­ های جهانی به منظور جهت­ دهی دولت­ ها و سیاست­گذاران در همه­ بخش­ ها اعم از شناسایی، برنامه‌ریزی، تامین مالی، اجرا، نظارت و ارزیابی رویکرد سلامت­ محور در مدارس در سطح محلی، منطقه ­ای، ملی و جهانی در نظر گرفته شده است.

انتظار می‌رود این برنامه به بیش از 1.9 میلیارد کودک و نوجوان و همچنین نیل به هدف سیزدهمین برنامه­  عمومی کاری سازمان جهانی بهداشت یعنی “یک میلیارد زندگی سالم‌تر شده تا سال 2023” و استراتژی یونسکو در مورد آموزش برای نیل به سلامت، رفاه و پایان دادن به بیماری ایدز به عنوان تهدیدی برای سلامت عمومی تا سال 2030 کمک کند. این برنامه از برنامه­ توسعه­ پایدار سازمان ملل متحد نیز حمایت می­ کند و بر هر دو حوزه­ سلامت و آموزش و همچنین یادگیری دانش و مهارت در زمینه­ حقوق بشر، برابری جنسیتی، ترویج فرهنگ صلح و عدم خشونت، شهروندی جهانی و به رسمیت شناختن تنوع فرهنگی تا سال ۲۰۳۰ برای ترویج توسعه­ پایدار تاکید دارد.

 

پانویس ها

1- www.who.int  Abortion

[2]-Health-promoting school

[3]– متن حاضر ترجمه و تلخیصی است از:

www.who.int  Making every school a health-promoting school – Global standards and indicators

 

دیدگاهتان را بنویسید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

نوشته های مشابه

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا