فرهنگ و هنرمعرفی کتاب

برادرکشی، تبعیض و عشق

نگاهی به رمان سمفونی مردگان اثر عباس معروفی

علی تیموری
نویسنده:
علی تیموری

اگر می پسندید به اشتراک بگذارید

همه چراغ ها و حتی زنبوری ها روشن بود و کاروانسرا از دور به دهکده ای در مه شبیه بود. سمت راست دالان در حجره «خشکبار معتبر» دو مرد به گرمای چراغ زنبوری روی میز دل داده بودند. ایاز پاسبان پنجشنبه ها به حجره می آمد، روی صندلی بزرگی می نشست و پاهایش را می گذاشت روی چهار پایه کوچک. ایاز گفت: مثل شیر پشت سرت ایستاده ام. اورهان نمی دانست چه کند. مردد بود. گفت: تف سر بالا نباشد؟ ایاز گفت: تو مرا یاد پدرت می اندازی. آدم هیزرگی بود. اورهان صورتش را به چراغ زنبوری نزدیک کرد و گفت: من هیزرگ نیستم. من توانایی هر کاری را دارم. ایاز گفت: پس هر چه زودتر کلک این مردکه را باید کند.
سمفونی مردگان، عباس معروفی، نشر ققنوس، چاپ چهل و چهارم، 1399 تهران، صفحه 9

برادرکشی یکی از اولین و قدیمی ترین موضوعاتی است که در ارتباط با آن داستان هایی از شخصیت های تاریخی و اسطوره ای که مربوط به آغاز آفرینش و بعد آن می شوند، شنیده ایم. داستان هایی نظیر کشته شدن هابیل به دست قابیل، تصمیم به قتل یوسف بوسیله برادرانش، کشتن رموس بوسیله رمولوس در داستان های اساطیری رومی و همچنین روایت های دیگری که در داستان های ژاپنی، یونانی و مصری نیز مشابه آن یافت می شود. اگر بخواهیم دلایل وقوع این اتفاق را مورد بررسی قرار دهیم می توانیم به مواردی چون توجه بیشتر اعضای خانواده به یک برادر، رقابت، حسادت ناشی از ثروت و موقعیت اجتماعی بهتر برادر دیگر اشاره کرد که این عوامل ممکن است انسان را به مرحله ای برساندن که برادر خود را مانعی بر سر راه ببیند و سعی کند به هر طریق او را از میان بردارد که البته معمولا در انتها، برادر قاتل از کار خود پشیمان می شود.

 داستان کتاب سمفونی مردگان از جایی آغاز می شود که اورهان در حجره آجیل فروشی به ارث رسیده از پدرش، به فکر این است که برادر بزرگترش آیدین را که مدتی از او خبری نیست، پیدا کند و او را بکشد تا دیگر فردی نباشد که بتواند حجره و خانه را از او بگیرد؛ ارثی که تمام و کمال حق خود می داند و نمی خواهد که آن را با کسی تقسیم کند. داستان با تغییرات متعدد زمانی و مکانی پیش می رود و دارای چند راوی است که هر کدام داستان را از زاویه دید خود روایت می کنند. در اصل اما داستان حول زندگی خانواده شش نفره اورخانی که در زمان جنگ جهانی دوم ساکن اردبیل هستند، می گذرد که هر یک از اعضای خانواده و شخصیت های داستان نمادی از یک گروه از جامعه اند و البته که رقابت میان آیدین و اورهان که یکی مورد محبت مادر و دیگری مورد محبت پدر است، بخش عمده داستان را در بر می گیرد.

عباس معروفی
عباس معروفی

پدر خانواده که فردی سنت گرا و مذهبی  است و جنبه های مختلف یک خانواده پدر سالار را نشان می دهد، یک حجره آجیل فروشی در بازار دارد و دوست دارد که فرزندانش نیز راه او را دنبال کنند و پس از او کسب و کار آجیل فروشی را گسترش دهند؛ اما همین طرز فکر سبب درگیری با پسرش آیدین که اهل کتاب است و شاعری نوپا و درواقع نماد نسل جدید جامعه، می شود و بارها کتاب ها و نوشته های او را می سوزاند تا مخالفت خود را با افکار پسرش به این شکل نشان دهد. اما اورهان که کوچکترین فرزند خانواده است، وارث تفکرات سنتی و مذهبی پدر است و پس از سوادآموزی به نزد پدر می رود و در حجره مشغول می شود. از دیگر اعضای خانواده، فرزند اولشان یوسف است که در کودکی در تقلید از چتر بازان جنگی از ارتفاع می پرد و تا انتهای داستان به علت ناتوانی در هر کاری به تکه گوشتی با یک زندگی فلک زده تشبیه می شود و دیگری آیدا خواهر دو قلو آیدین است که از کودکی فردی سرزنده و با نشاط اما مظلوم در خانواده است.

محیط خانه همیشه یکنواخت و ساکت بود. آدم احساس خستگی می کرد و انگار که گم کرده داشت. نه کسی می آمد، نه جنجالی بود، نه جشنی، نه عزایی. فقط گاه گاهی صدای کلاغی از لا به لای شاخه های کاج در حیاط می پیچید. پدر کسی را به حریم خانه راه نمی داد. اگر رفقایش می آمدند، در همان حجره یک بشقاب تخمه می گذاشت جلوشان و یا یک چای از دکه کاروانسرا برایشان می آورد. حتی عمو صابر هم به خانه نمی آمد. آن ها هم نمی رفتند.[1]

سمفونی مردگان یکی از رمان های برجسته فارسی چند سال اخیر است که مورد تحسین و توجه زیادی قرارگرفته است. همچنین برنده جایزه از طرف بنیاد انتشارات ادبی فلسفی سورکامپ در سال 2001 شود. نوع روایت، موضوع داستان و شخصیت پردازی از علل جذابیت و پر مخاطب بودن این کتاب است. سمفونی مردگان همچنین به زبان های مختلفی مانند آلمانی، انگلیسی و ایتالیایی ترجمه شده است.

 

پانویس

[1] – سمفونی مردگان، عباس معروفی، نشر ققنوس، چاپ چهل و چهارم، 1399 تهران، صفحه 166

دیدگاهتان را بنویسید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا